Arxeologlar o'liklarni qanday saqlaganini sinab ko'rdi
Tasavvur qiling: 10 ming yil oldingi voqeani o'rganayotgan olim. O'sha paytdagilardan so'rash mumkin emas. Suyak va qabrlar yordam beradi, lekin yetarli emas. Nima qilish kerak?
Bu guruh g'oyalar chiqardi. O'zbekistondan emas, Janubi-G'arbiy Osiyodagi qadimiy qabrlarni takrorladi. Inson tanasi sovg'a qilindi. Qaysi usul yaxshi saqlaydi – shuni bilishdi. Shunday tajriba eshitib, hayron qolasiz, lekin mantiqiy.
Qadimiy odamlarning sirli usuli
10 ming yil avval Janubi-G'arbiy Osiyoda o'liklarni shunday ko'mishardi: tanani qizil ochra (qizil bo'yoq) surtish, bog'lab, gips yoki ohak bilan qoplash. Keyin yer ostiga. Nega shunday qilishgan? Qaysi material yaxshi ishlaydi? Arxeologlar buni aniq bilmasdi.
Qizil ochra haqida bahs bor. Kimdir ramziy deb aytadi – muqaddaslik belgisi. Boshqalar saqlashga yordam bergan deb o'ylaydi. Haqiqat nima – aniq emas.
Tajriba qanday o'tdi
Uchta sovg'a tanani oldilar. Hammasiga soch, bosh terisi va qo'lga qizil ochra surtdilar. Bog'ladilar. Keyin farq:
- 1-tana: Ohak gipsi bilan qoplandi
- 2-tana: Oddiy gips bilan
- 3-tana: Hech narsa qilinmadi (nazora)
Uchala tanani ko'mdilar. Besh yil kutdilar. Keyin qazishdi.
Natija nima ko'rsatdi
Hech narsa qilinmagan tana parchalanib ketdi. Suyaklar ochiq, ozgina go'sht qoldi. Ochra sochda iz qoldirdi, boshqa joyda yo'q.
Gipsli tana qobiq hosil qildi. Ichida soch, ip izlari, ochra ko'rindi. Lekin termitlar kirib, suyaklarga uy qurdi. Tana baribir chiridi.
Ohakli tana – eng ajablanarli. Bosh, barmoq, ko'krakda teri saqlangan! Soch va teri ajralgan, lekin mavjud. Ochra sochda qoldi. Chirish sekinlashdi.
Nega ohak g'alaba qozondi
Ohak – toshni kuydirib olinadi. Suv qo'shilsa, namlikni so'rib, qotib qoladi. Bakteriyalarni o'ldiradi. Shuning uchun kasallik paytida ishlatilgan.
Gips esa namlikka chidamas, teshikli. Dastlab himoya qiladi, keyin buziladi.
Ikkalasida ham yer va tana orasida to'siq paydo bo'ldi. Lekin ohak kuchliroq.
Qizil ochra nima uchun yo'qoldi
Ajablanarli: barcha tanada ochra yo'qoldi, faqat sochda iz. Saqlash uchun surtgan bo'lsa ham, saqlanmadi.
Qadimiy qabrlarda ochra ko'rinishini kutganlarsami? Balki ruhiy maqsad bo'lgan, amaliy emas.
Bu nima uchun muhim
Qadimiy qabrlarni topamiz, lekin nima uchun ishlaganini bilmaymiz. Tajriba orqali haqiqatni ko'rdik. Sovg'a tanalar tarixni o'rgatdi.
Qadimiy odamlar saqlashni bilganmi? Balki ohakning kuchini sezganlar. Yoki an'ana bo'lgan. Har holda, aqlli ish.
Xulosa
Qadimiy odamlar zo'r edi. Zamonaviy mumiyalashdan oldin ohak bilan terini besh yil saqlashni topdilar. Bunday tajribalar o'tmishni ochadi. Sovg'a tanalar ming yillik sirni yoritdi. Qiziq, shunday emasmi?