Qani, bu toshda qadimiy timsoh bor ekan!

Sizga aytaman — bu yangilikni o'qib, haqiqatan ham hayratda qoldim. Ilm-fan shunaqangi qiziqarli voqealar bilan boyki!

Mavzu shunday: Ispaniyalik olimlar bir qadimiy qazilma tekshirayotganda, unga ultrabinafsha nurlarini yo'naltirdilar. Va natijada ajoyib narsa aniqlandi — bu toshning ichida 125 million yil davomida saqlangan timsohga oid teri, yumshoq to'qimalar va hatto rang naqshlari bor ekan.

Qiziqmasmidingiz?

Montsecosuchus depereti — kim bu?

Bu mayda jonvorat bo'rilar davrida, ya'ni taxminan 125 million yil avval yashagan. T-rex paydo bo'lishidan 60 million yil oldin! Qazilma Ispaniyaning shimoli-sharqida, Kataloniya hududida topilgan. U Barselonadagi muzeyda bir asrdan ortiq vaqt davomida yotgan.

Lekin hech kim uni to'g'ri tekshirmagan edi. Fossilning uzunligi atigi 50 santimetr — yangi tug'ilgan chaqaloqdek. Bugungi timsohlarga nisbatan juda kichkina.

U qirg'oq ko'lida nobud bo'lgan va juda mayda cho'kindilar ichida saqlangan. Keyinchalik bu cho'kindilar ohaktosga aylangan. Pedrera de Meià nomli bu joy endi YUNESKO Geopark hisoblanadi — bu yerning geologik ahamiyati shunchalik kataki, uni muhofaza qilishadi.

Ulttrabinafsha nurlarining sehrli kuchi

Nega faqat hozirgina bu timsoh terisi haqida bilib oldik? Qazilma muzeyda shuncha yil yotgan ediku.

Javob oddiy — ultrabinafsha nur.

Olimlar Oscar Castillo va Jesus Serrano ushbu qazilmani tekshirishga qaror qildilar. Ulttrabinafsha nur tushirilganda, tosh ichidagi saqlangan to'qimalar boshqacha yaltiradi. Oddiy yorug'likda ko'rinmaydigan narsalar birdaniga aniq ko'rina boshladi.

Castillo aytadi: "Ulttrabinafsha nur yordamida biz tosh ichida yashirin qolgan tafsilotlarni ko'rishimiz mumkin." Ajoyib emasmi? Shuncha yil davomida qazilma o'z sirlarini saqlab keldi, to'g'ri yorug'likni kutib.

Nimalarni topdilar?

Bu yerda ko'p qiziq narsalar bor.

Terisi: Butun tanasi bo'ylab epidermiyaning naqshini xaritalashdi. Qiziq jihati shundaki, tangachalarning shakli va o'lchami tananing turli qismlarida farq qiladi. Bu zamonaviy timsohlarda ham shunday. Yana bir narsa: bu qadimiy qarindoshda dumi bo'ylab baland parda yo'q edi.

Sezgi organlari: Bu eng qiziqarli qism. Bo'yin,oyoqlar va tananing yon tomonlaridagi tangachalar ichida kichkina tuzilmalar topildi. Zamonaviy timsohlarda bunday organlar umrga tegishli — ular ishqalanishni, suv bosimini, harorat o'zgarishini va hatto kimyoviy signallarni sezadi.

Lekin muhim farq bor: Montsecosuchus da bu sezgi organlari faqat tananing chekka qismlaridagi kichik tangachalarda uchraydi. Hozirgi timsohlarda esa ular butun tanaga tarqalgan. Bu degani, bunday organlar avval tor hududlarda paydo bo'lgan, keyinchalik butun tanaga yoyilgan bo'lishi mumkin.

Nafos器 tizimi: Ko'krak qismida gradnikripka — nafas olish tizimi allaqachon rivojlangan edi. Olimlar ta'kidlashicha, bu mayda timsoh allaqachon suv-quruqlik hayotiga yaxshi moslashgan ekan.

Dumidagi yo'l-yo'l naqshlar

Eng ajabtovur kashfiyot duma bilan bog'liq.

Ultrabinafsha nur ostida dumaning ba'zi tangachalarida och va to'q rangli yo'llar ko'rindi. Ular istar paytida zebraga o'xshaydi. Olimlar fikricha, bu hayvonning asli rangi — 125 million yil oldingi pigment naqshlari.

Agar bu to'g'ri bo'lsa, bu butun timsoh oilasida ranglanishning eng qadimiy dalili hisoblanadi. Bu katta voqealik!

Haqiqiy rangi qanday edi? Hammasi noma'lum. Lekin bir olim aytishicha, zamonaviy turlardan unchalik farq qilmasligi mumkin.

Bu yo'llar nima uchun kerak edi? Ehtimol, qo'riqlovchi kamuflyaj — bu naqsh hayvonning tasvirini buzadi va atrof-muhitga aralashishga yordam beradi. Zebraning yo'l-yo'l naqshi kabi — o'tlar orasida bitta zebrani aniqlash qiyin. Kichkina timsoh uchun bu juda foydali xususiyat — o'ljaga yaqinlashish yoki o'zi o'ljaga aylanmaslik uchun.

Nima uchun bu muhim?

Bu voqea nima uchun muhim?

Yumshoq to'qimalarning saqlanishi — bu juda kam uchraydigan holat.

Terisi, organlari, gradnikripkasi — bularning hammasi juda zaif. Hayvon o'lgandan so'ng ular deyarli darhol parchalanadi. 125 million yil davomida saqlanishi uchun sharoitlar ayniqsa mukammal bo'lishi kerak. Bu kamyob narsa.

Ko'p hollarda qazilmalarda faqat qattiq qismlar — suyaklar va tishlar — saqlanadi. Yumshoq to'qimalarni topish — bu paleontologiya sohasida lotereyada yutish kabi. Har bir kashfiyot ushbu hayvonlar tirik va nafas olgan holda qanday bo'lganligini ko'rishga imkon beradi.

Ispaniyadan topilgan bu kichkina qazilma endi shunday kamyob oynaga aylandi. Va u ko'rsatadiki, qadimiy timsoh qarindoshlari biz o'ylagandan ko'ra murakkab va rivojlangan bo'lgan ekan.

Ajoyib, To'g'rimi? Kichkina timsoh ko'l cho'kindilarida saqlanib qolgan, muzey kollektsiyasida bir asr davomida e'tiborsiz qolgan, va nihoyat to'g'ri yorug'lik ostida — tangacha-bintangacha, yo'l-yo'l naqshlab — ochilgan.

Ilm-fan ajoyib narsa!