1400 Yıl Dayanan Tek Şey: Bir Akciğer

Paris'te, Saint-Denis Bazilikası'nın bodrum katında 1959 yılında arkeolog Michel Fleury antik bir lahit açıyordu. Lahit, 6. yüzyıldan kalma Meroving kraliçesi Arnegunde'nin son durağıydı.

Fleury'nin karşısına çıkan manzara büyük ölçüde kemiklerdi. Bin dört yüz yıl sonra yumuşak dokuların dayanması beklenmez. Ama işler burada ilginçleşti: iskelet kalıntılarının arasında kraliçenin akciğerlerinden biri duruyordu. Hâlâ orada. Hâlâ mumyalanmış halde.

Şahsen buna bayıldım. Mısır firavunlarından bahsetmiyoruz; onlar kilonun ağırlığında natron tuzuyla sarılırdı. Bu Frank kraliçesinin gömülme süreci çok daha... sadeydi. Yine de bir akciğer "hayır, ben burada kalıyorum" demişti.

Bu Kadın Kimdi?

Kraliçe Arnegunde döneminde epey etkili biriydi. Kral 1. Chlothaire'nin altı eşinden biriydi —evet altı, çünkü Meroving hanedanlığında birisi yetmiyordu— ve Neustria Kralı 1. Chilperic'nin annesiydi. Yaklaşık 515 ile 580 yılları arasında yaşadı; o devir için oldukça etkileyici bir ömür. O zamanki ortalama yaşam beklentisi altmış beş değildi.

Arkeologlar inceleme sonrası garderobinden izler buldu: altın örgüyle tutturulmuş kızıl-kahverengi ipek tunik, mor ipek bluz ve altın ile granat taşlı kakma işi olan ince bir tülbend. Kraliçe altın ve gümüş takılarla gömülmüştü; aralarında üzerinde doğrudan adı yazılı bir yüzük vardı — Arnegundis. Ölümden sonra bile kimseyle karıştırılmak istemediği anlaşılıyor.

Bir de hayvan figürlü tokalı deri ayakkabıları vardı. Hayvan figürleri. Asalet her zaman ilginç zevklere sahip olmuş.

Neden Sadece Akciğer Dayandı?

Yıllar boyunca kimse bu tek organın neden dayandığını çözemedi. Bazilikanın serin ve kuru ortamı mı etkili olmuştu? Kimyasal bir tesadüf mü? Antik bir mumyalama büyüsü mü?

2016'da Torino Üniversitesi'nden biyoantropolog Raffaella Bianucci daha yakından bakmaya karar verdi. Bulduğu şey gerçekten büyüleyiciydi.

Oldukça gelişmiş mikroskopi teknikleri kullanan Bianucci, Kraliçe Arnegunde'nin yapay olarak mumyalanmış olduğunu ortaya koydu — ancak geleneksel Mısır tarzıyla değil. Roma Mısır'ı fethettikten sonra koruma sanatı yayıldı. Ama Franklar Mısır yöntemlerini birebir kopyalamadı, uyarladılar.

İç organları çıkarmak yerine —Mısır mumyalamasının klasik hamlesi— Frank işlembacıları vücudu reçineler, otlar ve bitki malzemeleri karışımıyla infüze ettiler; ağız yoluyla. Vücuda içten bir koruma kokteyli vermek gibi düşünün.

Ama asıl ilginç kısım: araştırmacılar kraliçenin bakır alaşım kemerinin de rol oynadığını keşfetti. Süslü kemerinin metali, mumyalama maddeleriyle etkileşime girerek korumaya yardımcı olabilecek kimyasal reaksiyonlar oluşturdu. Korunan dokuda yüksek konsantrasyonda bakır iyonları ve bakır oksit bulundu.

Doğa ve koşulların on dört asır boyunca birlikte çalışması. Bunda bir güzellik var.

Neden Akciğer?

Şu sorulabilir: tüm organlar arasında neden akciğer? Onu özel yapan ne?

Akciğerlerin biyolojik bir avantajı var. Diğer yumuşak dokulara kıyasra akciğerlerde daha az epitel hücresi bulunuyor — bu hücreler lizozom içerir ve ölümden sonra dokuların parçalanmasını hızlandırır. Daha az lizozom, daha yavaş çürüme demek. Kim akciğerlerin bu gizli yeteneğini bilirdi?

Yapay mumyalama, bakır kemer kimyası, serin bazilika ortamı ve akciğerin doğal çürümeye direnci bir araya gelince, Kraliçe Arnegunde'nin solunum sistemi diğer organlarının şansızlığına karşı şanslı olmuş.

Bize Antik Kraliyet Gömütleri Hakkında Ne Söylüyor?

Bu keşifte beni gerçekten etkileyen şey: Frank asilzadelerinin ölüme ne kadar ciddi yaklaştığını gösteriyor olması. Mumyalama Mısırlara özgü değildi — çöküşünden sonra Roma tekniklerinden uyarlanmış, Frank seçkinleri için de bir statü sembolüydü.

Mesele sadece bedeni ahiret yolculuğu için sağlam tutmak değildi. Mesele miras, hatıra ve gelecek nesiller bu mezarlarda kazı yaptığında hâlâ güç ve ihtişam fısıldayan bir şeyler bulmalarını sağlamaktı.

Kraliçe Arnegunde bize bin dört yüzdür yıldır sesleniyor. Ve şimdi modern bilim sayesinde sonunda ne dediğini anlamaya başlıyoruz.

Antibiyotik, elektrik veya matbaa ortaya çıkmadan çok önce ölmüş bir kadın için fena değil.