165 Milyon Yıllık Boruyu Çekmek

Şöyle bir düşün: Pipetle su içtiğinde—hatta ters çevirip içtiğinde—bunu sana borçlu olduğun bir canlı var. Üstelik ne kadar tuhaf gelirse gelsin, bu minik dostumuz 165 milyon yıl önce yaşamış, susamura benzeri bir yaratıktı.

Araştırmacılar ona Megacauda sungei adını vermiş. İtiraf edeyim, son dönemde en sevdiğim fosillerden biri bu. Boyutu yarım metreyi ancak buluyordu—kocaman bir kedi kadardı yani. Ama dinozorlar çağında yaşayan memeli akrabaları arasında epey etkileyici biriydi.

Yumuşak Damak: Konuşulmayan Oyun Değiştirici

İşin ilginç kısmı burada başlıyor. Araştırma ekibi bu fosille ilgilenmesinin nedeni susamura görünüşü değildi. Asıl ilgi çekici olan başka bir şeydi: yumuşak damak kanıtı.

Yumuşak damak nedir, diye sorabilirsin. Mantıklı soru. Ağzının arkasında, burun yollarını boğazından ayıran doku bu. Ve evet, işin büyük kısmı burada.

Neden önemli? Birçok hayvan—timsahlar mesela—yemek yutarken garip baş sallama, sekme hareketleri yapmak zorunda. Yerçekimine ihtiyaçları var. Ama memeliler? Boğaz kemikleri sayesinde nefes alırken yutkunabiliyoruz.

Biraz dur ve düşün. Süt içerken aynı anda nefes alabiliyorsun. İnsan bebekleri emzirebiliyor. Bunlar sadece pratik numaralar değil—evrimsel süper güçler.

Beyin Gelişimi İçin Neden Önemli

Beyin gelişimiyle bağlantısı biraz dolaylı gelebilir ama sabret.

Memeliler nefes alırken verimli şekilde yutkunmayı başardığında, önemli bir şey oldu: yavruları düzgün emzirebildik. Boğulma riski yok. Sıvının burun yollarına kaçması yok. Sadece verimli, besleyici beslenme.

Ve bu kritik, çünkü sürekli süt isteyen çaresiz yavrular büyütmek metabolik açıdan pahalı. Ebeveynlerin kalması, zaman ve enerji harcaması gerekiyor. Bu ebeveyn yatırımıydı ki milyonlarca yıl içinde memelilerin beyinleri büyüdü.

Bu adaptasyon olmasaydı? Belki bu yazıyı okumuyordun. İnsan beyni—özellikle o büyük prefrontal korteks—hiç var olmayabilirdi.

Bonn Üniversitesi'nden Thomas Martin direkt söylüyor: "Yumuşak damak ve ağız boşluğu ile farinksin şekillenmesi, memelilerin evrimiyle doğrudan bağlantılı."

İşte bu kadar ciddi, küçük Megacauda sungei.

Tanışın: Jurastik Yüzücü

Peki bu devrim niteliğindeki yaratık tam olarak nasıl görünüyordu? Fosilin detaylı tomografi taramalarına dayanarak bilim insanları kısa tüylü, geniş ve yassı kuyruklu bir hayvan yeniden oluşturdu. Suyun içinde kürek çekmeye uygun bir yapı yani.

Dişleri de etkileyiciydi. Kaygan balıkları kavramak için geriye kıvrık diş uçları, ayrıca araştırma ekibini şaşırtan üç köklü köpek dişleri. Bu küçük yırtıcı suda avlanmak için tasarlanmıştı; ön ayakları itiş için, kuyruğu dalgalanma için kullanıyordu.

Araştırmacılar hızlı yön değiştirebildiğini düşünüyor—arka ayakları sayesinde. Jurassic dönemin verimli bir yüzme makinesiydi, basitçe.

Ve işte en çılgın kısım: bu, memelilerde (ya da yakın akrabalarında) sucul yaşamın en eski kanıtı.

Devlerin Dünyasında Küçük

Perspektife koyunca insana alçakgönüllülük geliyor. Megacauda sungei belki iki kilo canlıydı, devasa dinozorların hüküm sürdüğü bir dünyada. Akrabalarının çoğu pisletsi—kimi birkaç gram ağırlığındaydı.

Ama bu küçük yaratık modern memelilerde milyonlarca yıl daha gelişecek adaptasyonlar gösteriyordu. 165 milyon yıllık fosilde yumuşak damak kanıtı? O zaman için erken sayılırdı.

Fosil İç Moğolistan'da bulunmuş, yıllarca bir müze koleksiyonunda durmuş. Ta ki üç kıtadan üç bilim insanı birlikte inceleyip neye baktıklarını fark edene kadar.

Düşüncelerim

Hikayeleri severim, çünkü evrimin düz bir çizgi olmadığını hatırlatırlar. "İlkel"den "gelişmiş"e giden bir yol yok. Dağınık, deneysel, norm haline gelmeden önce ilginç şeyler yapan canlılarla dolu.

Megacauda sungei doğrudan atamız değildi, ama dinozorlarla yan yana süren büyük memeli deneyinin parçasıydı. Sorunlara çözümler deniyordu ve bazıları—nefes alırken yutkunmak, büyümek, yavru emzirmek—işe yaradığı için kaldı.

Bir dahaki sefere kahveni yudumlarken (ya da bebeğini emzirirken, ya da sandviç yerken nefes alırken), küçük bir Jurassic teşekkür borçlu ol minik susamura akrabalarına. Onlar olmasaydı, burada olmazdık—kelimenin tam anlamıyla.

Kaynak: ScienceDaily, "This tiny jurassic predator helped pave the way for the human brain