Bir Çocuk İmparator ve Gök Taşı Tapınağı

İmparatorluk Dinine Karşı Çıkan Kural Kırıcı

220 yılında Roma'nın dinsel düzeni tümüyle karışmıştır. Suriye'den gelen genç bir başrahip imparator olmuş, üstelik gökyüzünden düşmüş dev bir taş etrafında tüm imparatorluğu birleştirmek istemiştir.

Bu kişinin gerçek adı Sextus Varius Avitus Bassianus'tur, ama tarih Elagabulus olarak adlandırmıştır. Adı, tapıncağı Suriyeli güneş tanrısından alınmıştır. Böyle bir hareket Roma'ya hiç benzememişti. Zaten sayısız tanrısı olan Roma'nın yanında, Elagabulus bu Suriyeli güneş tanrısını her şeyin üzerine koymak istiyordu.

İşin ilginç yanı, bu ibadetinin merkezinde altın bir heykel değildir. Bunun yerine, gökyüzünden indiğine inanılan siyah bir meteorit vardır. Yazın kutlama günlerinde bu kutsal taş şehrin sokaklarında ağırbaşlı törenlerle dolaştırılırdı.

Tapınak Yok Olmuştur... Ama Nasıl?

Elagabulus'un memleketinde Emesa'da (günümüz Suriyesi, Homs) güneş tanrısı için muazzam bir tapınak yapılmıştır. Bu basit bir ibadet yeri değildir, o dönemin Suriye'nin en önemli dinsel merkezi olmuştur. Buraya dört bir taraftan insanlar gelmiştir.

Sonra tapınak ortadan kayboluvermiştir.

Yani tam anlamıyla kaybolmamıştır. Arkeologlar ve tarihçiler en makul tahmini yapmıştır: Hristiyanlık Roma İmparatorluğu'nu ele geçirdiğinde, putperest tapınağı kiliseye çevirmiştir. Daha sonra İslam'ın gelmesiyle işler yeniden değişmiştir. Kesin görüş şudur: Güneş Tapınağı'nın kalıntıları günümüzde Homs'ta ayakta duran Nuri Camisi'nin altında yatmaktadır.

Uzun yıllar boyunca arkeologlar bunu kanıtlayamıştır. Ne de olsa faal bir caminin altında sadece kazı yapılamaz.

Kanıt Bulunmuştur

Fakat Nuri Camisi'nde onarım çalışmaları yapılırken bir sütunun tabanında yazılı metinler ortaya çıkmıştır. Ve sadece yazı değildir, bu metinler antik Yunanca yazılıdır.

Bu ayrıntı sıra dışıdır.

Onarım ekibi araştırılırken aynı sütunda başka bir yazı daha bulunmuştur. Sharjah Üniversitesi'nden arkeolog Maamoun Saleh Abdulkarim her iki yazıyı incelemiş ve bunların eski putperest tapınağından kaldığını anlamıştır.

Yazılar çok ilginçtir. Birinde savaşçı bir kral anlatılır, kaplanla ve fırtınayla kıyaslanır. Metinin tamamı, birinin çok fazla kafa kullandığı antik propaganda gibi okur: "Gökyüzünde uçar, savaşan barbarlara çarpar... Bir kaplan gibi dönüşür, düşmana karşı gelir... Krali gücü savaş tanrısından gelir."

İkinci yazıda kral "evrenin yuvarlak görüntüsü" olarak tanımlanır, yetişkin arabalı savaşçılıkla herkesin üzerine çıktığı söylenir. Elagabulus'u tanrı gibi göstermek için yazılmış metinlerdir.

Neden Bunu Anlatıyoruz?

Bu sadece "eski yazı bulunduk, hoş" değildir. Bu bulgular, arkeologların uzun yıllardır aradığı efsanevi Güneş Tapınağı'nın gerçekten Nuri Camisi altında yatıyor olabileceğini gösterir. Yunanca yazılar tesadüfen ortaya çıkmamıştır; Elagabal tarikatına özel olarak yazılmıştır.

En çarpıcı kısım bu: bu keşif tarihçilerin uzun zamandır tartıştığı sorua yanıt verir. Antik şehirler dini açıdan nasıl değişmiştir? Ansızın değişmemiştir. Hristiyanlık paganizmi hemen silip atmamıştır. Bunun yerine, Abdulkarim'e göre, eski putperest alışkanlıklar yavaş yavaş Hristiyan geleneğine karışmıştır. İslam da aynı şeyi yapmıştır.

Emesa, dinlerin bir mekanda nasıl katmanlaştığının mükemmel örneğidir.

İçindeki Güzel Şey

Bana göre en etkileyici taraf şudur: arkeoloji çöldeki çılgınca kazılar değildir. Bazen en önemli buluntular insanların her gün yanından geçtiği binaların altında saklanmıştır. Bir onarım işi ve dikkatli bir arkeologun eski yazıyı okuması yüzyılların sırrını çözmüştür.

Ve bir de öyle bir şey var ki: Eragabulus kısacık bir imparatorluk hayatında (sadece dört yıl) dinini tüm Roma'ya kabul ettirmek istemiştir. Başarısız olmuştur. Ama neredeyse bin sekiz yüz yıl sonra yaptırdığı tapınak hala durmaktadır, hala kutsaldır, sadece başka şekiller giymiştir.

Güneş Tapınağı Elagabulus'un hayal ettiği şekilde yaşamamıştır, ancak yaşamıştır yine de.