İki Bin Yıl Sonra Ortaya Çıkan İz

Bir şeye elin izini bırakmak, sonra iki bin yıl geçtikten sonra o minicik izin sayesinde çözülmemiş bir tarihi gizemi aydınlatmak—tam da buna benzer bir şey yaşandı. Adını bilmediğimiz eski bir gemi ustası, tuz olup gitmeden çok önce bunu başarmış.

Baltik bölgesinin bilinen en eski ahşap gemisi olan Hjortspring teknesi üzerine araştırma yapan bilim insanları çarpıcı bir buluntunun üzerine tesadüfen gelmişler: geminin su yalıtımı için kullanılan katran içinde korunmuş bir insan parmak izi. Sıra dışı değil mi? Biri bu maddeye temas etmiş gemi yapılırken ve hâlâ bu izini görebiliyoruz.

Peki Bunda Büyük Bir Şey Var mı?

İşte dikkat çekici kısmı burası başlıyor. Yaklaşık 2400 yıl kadar önce, denizden gelen saldırganlar Danimarka'nın Als adasına hücum ettiler. Bir donanma halinde geldiklerinden araştırmacılar emin ve orada talihsiz bir yıkım yaratıp gittiler. Adanın savunucuları başarılı oldular, saldırganların en az bir gemisini yakındaki bataklığa battırdılar. Muhtemelen zafere şükran adı altında yapmışlar bunu.

İşte o batan gemi Hjortspring teknesi. 1880'lerde keşfedilmemiş bulundu sonra 1920'lerde düzgün bir şekilde kazıldı. Yüz yıldan fazladır Danimarka Ulusal Müzesi'nde sergileniyor. Ama biliyorsunuz, kimse gerçekten bütün sırlarını çözmek için uğraşmamıştı ta ki son zamanlara dek.

Katran Bir Hikâye Anlatıyor

Lund Üniversitesi'nden arkeolog Mikael Fauvelle'nin başını çektiği bir araştırma ekibi, kimyasal olarak sağlam kalmayan gemi parçalarına yakından bakmaya karar verdiler. Üç boyutlu tarama teknolojileri kullanıp durduğu yerde, beklemadıkları bir şey buldum: gemiyi çam katranı ile yalıtılmış. Bu, aslında hiçte basit bir detay değil.

Çam katranı demek, geminin bol ormana sahip bir yerde yapıldığını gösterir. Onca yıldır akademisyenler bu saldırganların şimdiki Hamburg bölgesinden geldiğini düşünüyorlardı. Ama çam katranı? Doğuya işaret ediyor, Baltık Denizi bölgesine.

Fauvelle konuyu şöyle açıklıyor: "Bu tekneler Baltık Denizi çam ormanı açısından zengin kıyı bölgelerinden geldiyse, Als adasına saldıran savaşçılar yüzlerce kilometre açık denizde yolculuk yaparak bu baskını yapmayı tercih etmişlerdir." Bu, hızlı bir su geçişi değil—ciddi, uzun mesafeli bir asker harekâtıydı.

Teknoloji ile Soruşturma

Bana en ilginç gelen şey, bu araştırmanın arkeoloji ile adli tıp metodlarını nasıl birleştirdiği. Bilim insanları sadece gemiye baktı ve tahmin yapmadılar. Bunları yaptılar:

• İplerinin karbonla tarihlenmesini yapıp demir çağı öncesi döneme ait olduğunu teyit ettiler
• Katranı kromatografi ve kütle spektrometrisi ile analiz ederek nasıl yapıldığını anladılar
• O parmak izinin ayrıntılı 3D modellerini oluşturdular
• Dikiş teknikleri ve ip yapım yöntemlerini incelediler

En ilginç kısmı ise—katran içinden antik DNA çıkarmayı planlıyorlar. Evet, doğru okudunuz. O eski su yalıtım maddesinin içinde kalmış biyolojik materyal, geminin yapımcı ve sahibi hakkında ayrıntılar sunabilir.

Minicik İz, Büyük Değişim

Bu olayda beni en çok etkileyen şey, çok basit ve sıradan bir parmak izinin nasıl tarih yazıyı değiştiren bir bilgiye dönüştüğü. Yüz yıldan fazla süre bu gemi bir müzede durdu, modern teknoloji ve taze bir bakış açısı gerekti gerçekten ne söylediğini anlayabilmek için.

Parmak izi sadece yaşlı olması yüzünden ilgi çekmiyor. İki bin yıl geçmiş olmasına rağmen, yaşamış biri ile bizin arasındaki doğrudan, fiziksel bir bağlantı. O kişi tarih yazacak saldırılar başlattı ve Kuzey Avrupa'nın ilk tahta teknelerinden birini inşa etmesine yardımcı oldu. Sonra biraz katrana dokundu ve bize bir ipucu bıraktı.

Bu keşif, Kuzey Avrupa'nın erken denizcilik toplumları hakkında tonlarca soruyu ortaya çıkarıyor. Kimler, nasıl ve ne kadar göl yolculuğuna hazırlandılar. Böyle olup çıkıyor ki, bu eski denizci insanlar yüzlerce kilometre açık denizde selamete varabilecek seviyede teknoloji ve örgütlenmeye sahip idiler. Arkeologlar hala bunu kafalarında oturtmaya çalışıyor.

Fena değil ha, bir parmak izi için?