Qayiqdagi eski smola tarixni ochib berdi

2016-yilda Xorvatiya yaqinidagi suv ostida suzuvchilar 170 yil avval cho‘kib ketgan savdo kemasining qoldiqlarini topdi. Bugun bu kema — Ilovik-Parzine 1 deb ataladi — qadimgi Rim hayotini o‘rganishga yordam bermoqda. Qiziqarli jihati shundaki, olimlar kemadagi yuk yoki yog‘ochga emas, suv o‘tkazmas qoplama moddasiga e’tibor qaratdilar.

Nega qadimiy smola muhim?

Qadimgilar zamonaviy materiallarsiz ish ko‘rardi. Ular qum, smola, mum va tabiiy moddalarni aralashtirib, kema tanasini tuziqdan saqlardi. Dengiz suvi, kurtaklar va boshqa xavflardan himoya qilish uchun har bir mintaqada o‘z retseptlarini sinab ko‘rganlar. Bu oddiy tajriba emas, avlodlar davomida to‘plangan bilim edi.

Gulchang izlari siri

Olimlar bu qoplamalarni o‘rganib, ichida ming yillik gulchanglarni topdi. Bu changlar qoplama qilingan joydagi o‘simliklardan kelgan. O‘rta er dengizi butalari (zaytun, findiq), eman daraxtlari, qirg‘oq qalabaldirlari va tog‘li hududlar (archa, qayin) belgilari aniq ko‘rindi.

Bu izlar orqali kema yo‘lini aniqladilar. Ehtimol, janubiy Italiyaning Brindisi portida qurilgan. Keyin Adriatika bo‘ylab sayohat qilib, turli joylarda ta’mirlangan. Har bir mintaqa o‘z o‘simliklari bilan qoplama tarkibini o‘zgartirgan.

Kutilmagan tergov

Kema tanasida bir necha qoplama qatlami bor edi. Ko‘pi oddiy qoraarcha smolasi — uni to‘g‘ri issiqda eritish mahorat talab qiladi. Bir namuna esa zopissa deb atalgan maxsus aralashma: smola va mum qotishmasi. Rimlik yozuvchi Pliniy Katta bu haqda yozgan edi. Endi arxeologlar uni topib, kitoblar haqiqat ekanini isbotladi.

Mum qo‘shish qoplama ishlatishni osonlashtirgan. Qadimgilar kimyoviy tajribalar o‘tkazganlar — bugungi kabi laboratoriyasiz.

Nega bu katta ish?

Bu faqat tarix emas. Qadimgilar savdo yo‘llari, texnologiya almashinuvi va sayohatlarini ko‘rsatadi. Ilgari olimlar faqat kema shakli yoki yog‘ochga qaragan. Endi ta’mir materiallari ham dalil bo‘ldi.

Bosh olim Arnel Sharri: "Bu qoplamalar kemani hayoti va dengizdagi yo‘lini guvohlaydi". Ular hikoya aytuvchi artefaktlar.

Umumiy rasm

Bu usul — kimyo, gulchang tahlili va tarixiy tergov birikmasi — boshqa kemalar va joylarni o‘rganishga yordam beradi. Biz muhim deb hisoblagan narsalarga qaraganimizda, oddiy smola o‘z sirlarini kutgan.

Ilovik-Parzine 1 2000 yil dengiz tubida yotdi. Endi u qayerdan kelgani, qayerga borganini aytmoqda. Oddiy "gunk" uchun yaxshi natija.

Manba: https://www.popularmechanics.com/science/archaeology/a71140561/roman-shipwrecks-waterproof-coating