O'rmonlarni boshqarish haqida biz bilmagan narsa

1987-yilda Avstraliyaning Viktoriya shtatida olimlar katta tajriba o'tkazishga qaror qilishdi. Ular turli xil o'rmon boshqarish usullarini sinab ko'rishdi: ba'zi hududlarni butunlay tozalashdi, ba'zilarini qisman siyraklashtirishdi, ba'zilarini esa umuman tegmasdan qoldirishdi.

Keyin — loyiha tashlab ketildi. Yo'l o'sib ketdi. Belgilar yiqildi.

30 yil davomida hech kim qaytmadi.

2014-yilda Melburn universiteti tadqiqotchilari bu unutilgan tajribani kashf etishdi. Va natijalar hamma shock.

Savol oddiy edi

Clearfell — barcha daraxtlarni kesish — eng yaxshi yondashuvmi? Yo'qmi?

Ular bir necha usulni sinab ko'rishdi: katta va kichik tozalangan maydonchalar, og'ir siyraklashtirish (2/3 qismi olib tashlangan), va tegilmagan nazorat hududlari.

Dastlabki natijalar shuni ko'rsatdiki, tog' kulranglari katta tozalangan maydonchalarda yaxshi o'sadi. Hammasi shu, deb o'ylashdi.

Lekin 2014-yilda qaytib kelishdi.

Ajabtovur kashfiyot

Qattiq siyraklashtirilgan qismlarni ko'rganda, ularning jag'lari tushdi.

80 yoshli eng yirik daraxtlar bir metrdan keng — ba'zilari 1.5 metr diametrga yetdi. Bu unutilgan hududlardagi daraxtlarga qaraganda 20 foiz katta.

Sababi oddiy: daraxtlarga ko'proq joy, yorug'lik va oziq moddalar berganda, ular aql bovar qilmay o'sadi.

Karbon siri

Iklim o'zgarishi haqida ko'p gapiramiz — o'rmonlar karbon havzalari, to'g'rimi?

Siyraklashtirilgan o'rmon uncha ko'p yoki hatto ko'proq karbon saqlagan, unutilgan hududlarga nisbatan.

30 yil ichida siyraklashtirilgan o'rmonlar nafaqat olingan barcha karbonni tikladilar, balki qo'shimcha karbon to'pladilar — bu butunlay tegilmagan o'rmonlar bilan barobar.

Bu degani, tanlab siyraklashtirish — yog'och mahsulotlari va atrof-muhitni himoya qilish o'rtasidagi savdo emas. Bu ikkalasining eng yaxshisi bo'lishi mumkin.

Ledbiterning possumlari

Tadqiqotchilar barcha hududlarda foto-tuzatgichlar o'rnatishdi.

Nima topdilar?

Avstraliyaning eng kamyob bombardironlari之一的 Ledbiterning possumlari — barcha boshqariladigan hududlarda uchraydi. Unutilgan qismlarda esa bittasi yo'q.

Sababi: akatsiya daraxtlari. Boshqariladigan hududlarda ko'p o'sadi. Va Ledbiterning possumlari uchun aynan shu daraxtlar kerak — ovqatlanish va harakatlanish uchun.

Ko'p "tabiiy" buzilmagan o'rmon — va akatsiyalar yo'qoladi.

Bu nima degani

Eski munozara shunday edi: yoki o'rmonlarni to'liq himoya qilamiz, yoki yog'och uchun kesamiz va tabiat zarar ko'radi.

Lekin bu tadqiqot boshqacha aytadi.

• Katta daraxtlar yong'inga chidamli
• Ular bo'shliqlar hosil qiladi — xavf ostidagi turlar uchun muhit
• Karbon natijalari kamida bir xil, ba'zan yaxshiroq

Faol, o'ylab ishlangan boshqarish natijalari passiv himoyadan yaxshiroq bo'lishi mumkin.

Xulosa

Tadqiqotchilar shuni iltimos qilmoqda: ko'proq unutilgan tajribalarni topish kerak — hali kech bo'lmadan.

O'zbekistonimizda ham shunga o'xshash "tabiiy laboratoriyalar" ko'p bo'lishi mumkin.

Bu hikoyada chiroyli narsa bor: tabiat biz unutgan savollarga javob berishda davom etdi. Biz faqat qaytib, eshitishimiz kerak edi.