Złoto, które czekało 400 lat

Wyobraź sobie, że nurkujesz wzdłuż dna morskiego u wybrzeży Anglii. Jest zimno, ciemno, płetwy wzburzają piasek... i nagle coś błyszczy w świetle latarki. Nie łuska ryby. Nie muszelka. Złoto.

Dokładnie to przydarzyło się członkom grupy South West Maritime Archaeology Group w 1995 roku. Znaleźli ponad czterysta złotych monet rozrzuconych na dnie morza, a do tego złotą biżuterię, samorodek złota i jakąś dziwną rzecz w kształcie ryby, której nikt nie potrafił wytłumaczyć.

Pierwsza myśl? Wygląda to jak opening scenka z filmu o piratach. Ale to nie fikcja. To wydarzyło się naprawdę. I tajemnica tego, skąd to wszystko się wzięło, rozwiązywana była przez trzydzieści lat. Trzydzieści lat pracy archeologów!

Przełom? Pekinser

Od początku było jasne, że monety pochodzą z Maroka. Czyste złoto z Afryki Zachodniej, bite jako tak zwane dukaty berberyjskie - poważna waluta w tamtych czasach. Na miejscu nurkowania znajdowały się też działa, kotwice, kawałki lin, drewna i ołowiu. Wszystko wskazywało na to, że szczątki starego statku rozrzucone są na przestrzeni jakichś trzydziestu metrów.

Ale jaki to był statek? Dokąd płynął? I dlaczego wiózł coś, co wyglądało jak mała fortuna?

Naukowcy zbadali dosłownie wszystko: ziarna bobu, kuleczki pokryte żywicą (prawdopodobnie lekarstwa dla załogi), ułamki ceramiki, odcisk pieczęci. Przeglądali każdy artefakt, szukając wskazówek.

I wtedy nastąpił przełom.

Zwykła cynowa miska i łyżka okazały się holenderskie. Nie angielskie. Nie marokańskie. Holenderskie.

Ta jedna drobna informacja całkowicie zmieniła kierunek poszukiwań. Teraz wiedzieli, że szukają holenderskiego statku handlowego, najprawdopodobniej z siedemnastego wieku.

Statek Dom van Keulen

Po trzydziestu latach pracy z dokumentami i analizowania znalezisk, zespół pod wodzą historyka Iana Friela i archeologa Dave'a Paramana wreszcie rozwiązał zagadkę.

Statkiem był Dom van Keulen - holenderski okręt handlowy, który w 1633 roku wypłynął z Maroka z ładunkiem towarów do Holandii. Z niedawno odkrytych dokumentów wynika, że statek wpadł w "potężną sztormową pogodę" i zaczął nabierać wodę. Załoga podjęła mądrą decyzję i porzuciła statek w pobliżu miejscowości Salcombe w hrabstwie Devon.

Najciekawsze? Załoga uratowała większość ładunku. Dotarła bezpiecznie na brzeg wraz z towarami. Ale te przeklęte monety? Musiały opaść na dno, zanim ktokolwiek zdążył je podnieść. I tak leżały. Przez prawie czterysta lat.

Co to wszystko oznaczało?

A tutaj robi się naprawdę interesująco.

Dom van Keulen nie pływał sobie przypadkowo z górą gotówki. Był częścią czegoś znacznie większego - ogromnej sieci handlowej siedemnastego wieku, łączącej Maroko, Holandię i Anglię.

Holendrzy byli wtedy tym, czym dzisiaj jest Amazon. Wytwarzali dobra w Holandii (tekstylia, narzędzia, broń), wysyłali do Afryki Zachodniej i wymieniali na złoto. Potem przetapiali to afrykańskie złoto i bili holenderskie monety, które stały się jedną z głównych walut handlu międzynarodowego.

Złote monety na tym statku były częścią całego tego systemu ekonomicznego. Naukowcy twierdzą, że znalezisko daje "namacalny dowód rozkwitającego handlu morskiego siedemnastego wieku między Marokiem, Niderlandami a Brytanią."

Ale to nie wszystko. Biżuteria znaleziona obok monet? Specjaliści mówią o "unikalnych przykładach" rzemiosła epoki panowania dynastii Sa'dian, ówczesnych władców Maroka. Tak więc nie mówimy tylko o złocie - mówimy o sztuce, kulturze i historii, wszystkim razem.

Dlaczego to jest ważne

To mnie najbardziej fascynuje w tej historii. Wszyscy słyszeliśmy o słynnych wrakach - Titanicu, okrętach Czarnej Brody, hiszpańskich galeonach pełnych srebra. Ale to znalezisko przypomina nam, że jest tyle historii wciąż zakopanych pod wodą, czekających na odkrycie.

"Odkrycie afrykańskiego złota spoczywającego pod powierzchnią morza u wybrzeży Devon było niesamowitym znaleziskiem, которое wzbudziło mnóstwo pytań o to, jak się tam znalazło" - powiedział Jeremy Hill z British Museum, gdzie monety są teraz wystawione.

Dodał, że odpowiedzi na te pytania wymagały "zespołu ekspertów pracujących wspólnie" i że to "odkrycie o znaczeniu międzynarodowym", które "przypomina nam, ile wciąż jest do znalezienia pod naszymi morzami."

Szczerze? Ta część mrozi krew w żyłach. Zbadaliśmy tak wiele oceanu, ale tak naprawdę nie zarysowaliśmy nawet powierzchni tego, co jest pod spodem. Statki tonęły przez tysiące lat. Każdy z nich ma swoją historię.

Na koniec

Więc następnym razem, gdy będziesz stał na plaży, wpatrując się w wodę i zastanawiając się, co tam jest - cóż, masz już odpowiedź. Historia. Tajemnica. Złoto.

I jak się okazuje, również cynowe łyżki, które pomagają rozwiązywać zagadki sprzed czterystu lat.

Czasem ocean przechowuje nasze sekrety trochę dłużej. Ale prędzej czy później, jeśli jesteś wystarczająco cierpliwy? Oddaje je.

Szczegóły historii Dom van Keulen i trzydziestoletniego śledztwa można znaleźć w nowej książce dokumentującej identyfikację tego statku.