Qadimiy Akula: Mumkin Bo'lmagan Ko'zlar

Tasavvur qiling: siz labaratoriyadasiz, stolingizga bir quti keladi. Quti ichida esa — ko'z olmasi. Xo'sh, nimada bu qiziq, to'g'rimi?

Lekin bu ko'z oddiy hayvon ko'zi emas. Bu George Washington hali tirik paytda Arktika suvlarida suzgan akulaga tegishli. Va eng qizig'i — bu ko'z deyarli yangiday saqlangan.

Aynan shunday holat UC Irvine universitetining PhD talabasi Emily Tom bilan sodir bo'lgan. U preservlangan akula ko'zlarini ochganida, qarshisida muz ustida yotgan 200 yillik, baseball to'piday katta ko'z olmasini ko'radi. "Sichqoncha ko'ziga o'rganib qolgan edik — uning kattaligi papayya urug'iday. Endi baseball to'piday katta narsa bilan ishlash kerakligini tushunishimiz kerak edi," deb eslaydi u.

Ko'r Akula Afsonasi

Olimlar uzoq vaqt Greenland akulalarini aslida ko'r deb hisoblashgan. Sababi oddiy — ularning ko'zlari parazitlar bilan qoplangan, Arktikaning loyqa, abadiy qorong'i suvlarida yashaydi. Demak, ko'rishdan voz kechishgan, degan xulosa chiqarish oson edi.

Ammo keyin bir narsa diqqatni tortdi. "Ko'p videolarni ko'rib chiqdim va hayvon o'z ko'zini yorug'lik tomon harakatlantirayotganini bildim," deydi tadqiqot rahbari Dorota Skowronska-Krawczyk. "Evolyutsiya nuqtai nazaridan, sizga kerak bo'lmagan organni saqlab qolmaysiz."

Haqiqatan ham shunday. Agar bu akular ko'rishni umuman ishlatmasa, evolyutsiya yuzlab yillar davomida ko'zlarini yo'q qilgan bo'lardi. Buning o'rniga esa boshqa rejalar bor edi.

400 Yoshli Akula, Mükammal Ko'rish

Skowronska-Krawczyk va Bazel universiteti olimlaridan iborat guruh bu ko'zlarini mikroskop ostida o'rganganida, ularni hayratda qoldiruvchi narsani topdi: to'r parda hujayralarida o'lim belgisi yo'q. Hech qanday.

Buni boshqacha qilib tushuntiraman. Bizning ko'pimiz o'rta yoshga yetganda, ko'rish qobiliyatimiz pasaya boshlaydi. To'r parda hujayralari nobud bo'ladi, makulyar degeneratsiya xavfi ortadi. Bu — yoshning odatiy qismi, to'g'rimi?

Xo'sh, ehtimol, bu akulalar uchun emas.

Olimlar yana bir narsani aniqladi: bu akulalarning ko'rishi Arktika suvlarida eng chuqur kiradigan ko'k yorug'lik to'lqinlariga moslashtirilgan. Ular deyarli mutlaq qorong'ulikda ko'rish uchun yaratilgan. Bundan qiziqroq nima bo'lishi mumkin?

Inson Qarishi Uchuna Nima Ma'no Anglatadi

Mana shu yerda ish qiziqarli bo'lib qoladi. Skowronska-Krawczyk aslida insonlarda yoshga bog'liq ko'z kasalliklarini o'rganadi. U Greenland akulalari haqidagi 2016-yildagi maqolani o'qib, bir zumda qiziqib qoldi.

Agar bu akulalar o'z ko'zlarini to'rt asr davomida mukammal ishlatsa, ular bizda yo'q nimalarni qilayapti?

Javob — DNK tiklanish mexanizmlarida. Greenland akulasining ko'rish tizimi o'zini cheksiz saqlash uchun rivojlangan. Asta-sekin yomonlashish yo'q. Buzilish yo'q. Faqat yuz yillar davomida abadiy qorong'ulikda aniq ko'rish.

Nature Communications ilmiy jurnalidagi bu tadqiqot hali boshida. Ammo implikatsiyalari aqlboshqotiradi. Bu akulalar o'z ko'zlarini qanday saqlashini tushunish, glaukoma va makulyar degeneratsiya kabi inson kasalliklari uchun yangi davolash usullarini yaratishga olib kelishi mumkin.

Faqat Qiziq Fan Emas

Sizga aytamanmi, bu narsalar meni juda hayratda qoldiradi. Biz yashab turgan davrda olimlar ba'zi maxluqotlarning qarish jarayonini chetlab o'tish sirlarini ochmoqdalar. Greenland akulasi faqat qiziqarli hayvon emas — u barchamiz uchun sog'lom qarish xaritasidir.

Va rostini aytganda, haliqa Arktikada suzayotgan, Qo'shma Shtatlar paydo bo'lishidan oldin tug'ilgan, ko'zlari tug'ilgan kuniday ishlaydigan akula bor — bu falsafiy romanlardagina bo'ladigan narsa.

Tomning so'zlaricha, "Akulalar ustida kam odam ishlaydi, ayniqsa akula ko'zi ustida. Greenland akulasi kabi uzoq umr ko'radigan turlardan ko'rish va uzoq umr haqida ko'p narsalarni o'rganishimiz mumkin."

U to'g'ri aytmoqda. Okean hali sirli, va ba'zan eng g'alati hayvonlar inson bo'lish haqida eng qimmatli saboqlarni o'rgatadi.

Manba: Science Daily — https://www.sciencedaily.com/releases/2026/08/260821012232.htm