Kasım 1888: İngiltere'nin En Büyük Koyun Panikleri

Şimdi şöyle bir sahne kur: Kasım 1888, Oxfordshire. Bir koyun çiftçisisin, sıradan bir günün ardından akşam yemeğini yemiş, ateşin başına oturmuşsun. Saat tam sekizde kapı çalınmıyor ama dışarıdan çılgın bir meleme ve koşuşturma sesi geliyor. Koşup baktığında koyunların çitleri aştığını, tarlalarda sağa sola koştuğunu görüyorsun.

Sorun şu: bu sadece senin çiftliğinde olmuyor. Mil tarla ötesinde, 200 mil karelik bir alanda aynı anda yaşanıyor.

Koyunlar: Tarihin En Drama Queen Canlıları

Koyunları seviyorum. Birkaçıyla tanışma fırsatım oldu, genel olarak sakin ve biraz havai yaratıklar. Ot yesinler, bir şeye bakıp kalsınlar, yeter. Ama bu hayvanlar paniklediğinde iş değişiyor.

İngiltere'de koyun yetiştiriciliği 6000 yıllık bir geçmişe sahip. Romalılar yeni ırklar getirmiş, Normanlar koyunu tarımın bir numaralı hayvanı yapmış. O dönemde yün ekonomi demekti. Yani bu hayvanları kimse yabani saymazdı; İngiliz çiftçileri koyunu avucunda gibi bilirdi.

Ama işte.

3 Kasım 1888

O akşam, Oxfordshire'daki koyunlar toplu bir varoluş krizi geçirdi. The Times'ın haberine göre on binlerce koyun "aniden bir korkuya kapıldı, çitleri aştı, ahırlardan kaçtı, her yöne koştu."

Gazete gerçekten şaşırmıştı. "Ne biz duyduk ne çiftçiler açıklayabildi," diye yazdılar birkaç hafta sonra. Gece karanlıktı, biraz şimşek vardı. Ama bu kadar geniş bir alanda her şeyi açıklamaya yeter mi?

İyi soru, eski gazeteci.

Bilim İnsanı Sahneye Çıkıyor

Beş yıl sonra, aynı bölgede koyunlar yine aynı şekilde çıldırdığında, ornitolog Oliver Vernon Aplin devreye girdi. Teorisi: karanlık sendromu.

Aplin'e göre koyunlar normal karanlık gecelerde idare edebiliyordu. Ama alışılmadık derecede yoğun, açıklanamaz bir karanlık çöktüğünde, hayvanlar tüm referans noktalarını kaybediyordu. Bir tanık o geceyi "karanlık bir odaya kapatılmış gibi" diye tarif etmişti. Başka biri gökyüzünden yuvarlanan bir bulut gibi bir şeyden bahsetmişti.

Tam karanlığa aniden dalınca yaşadığın o panik anını düşün. Hiçbir şeyi göremiyorsun, yönünü kaybetmişsin. Şimdi bunu bir av hayvanı olarak düşün — savunmasız, çaresiz, bir de bu his birkaç saniye uzasa. Birkaç koyun birbirine çarpıyor, diğerlerini korkutuyor, ve aniden binlercesi kaçışa geçiyor.

Mantıklı, değil mi? Koyunlar doğaları gereği ürkektir. RSPCA'nın dediğine göre bu hayvanlar "devasa kaygı toplarıdır, zerre savunma mekanizmaları yoktur." Ani bir karanlık sürüyü dehşete düşürebilir.

Ama İşte Asıl Sorun

Ve beni yatakta döndüren kısım burası: Karanlık, 200 mil karede aynı anda neden bu kadar çok koyunu etkilesin?

Düşün: şimşek çakar, bir yırtıcı görünür, gök gürler — bunlar bir yerde olur bitiverir. Ama bu sefer her yer aynı anda etkilenmişti. Yani koyunları korkutan şey yerel değildi; her yerde aynıydı.

Atmosferik bir olgu mu olmuştu? Kaydedilmemiş bir ses frekansı mı? Yoksa o gün Oxfordshire'daki tüm koyunlar "bugün her şeyi yıkacağım" diye uyanmış mıydı?

Bilmiyoruz.

Gizem Hâlâ Kapalı

Bu hikâyede beni çeken şey: Mars'a iniş yapabiliyoruz, genleri düzenleyebiliyoruz, koyun klonlayabiliyoruz (evet, Dolly'ye atıf, yaşlıyım), ama 1888'in bir Kasım gecesi bu koyunların neden toplu halde çıldırdığını hâlâ açıklayamıyoruz.

İnternette bazıları uzaylılar veya gizli devlet deneylerinden bahsediyor. Ama gerçek muhtemelen onlar kadar "seksi" değil — muhtemelen 1888'de kimse doğru ölçümleri yapmadığı için asla tam olarak anlayamayacağımız garip bir atmosferik olay.

Ve bence bu güzel.

Her şeyi çözdüğümüzü sandığımız bir dünyada, en sıradan çiftlik hayvanının hâlâ bizi şaşırtması tuhaf bir şekilde rahatlatıcı. Tarihin tozlu sayfalarında, on binlerce koyunun akıl almaz bir gece geçirdiği yazıyor — ve biz hâlâ kafamızı kaşıyoruz.

Bir dahaki sefere trafikte sıkıştığında veya toplantıda sıkıldığında, şunu düşün: Bir yerde, bir zaman diliminde, koyunlar insanın asla anlayamayacağı bir nedenden koştular.

En azından o koyunlar olmadığımız için şükretmeliyiz.