Asl Quruqlik Jangchilari

Voy, bu haqda eshitganingizda albatta hayron bo'lasiz. Bog'ingizda yoki qaysidir qimmatbaho toshning ostida emaklab yurgan qoraqurtlarni ko'rganmisiz? Biz ularga deyarli e'tibor ham qilmaydigan mavjudotlar — yoki balki e'tibor qilmaymiz, chunki ular yomon tuyuladi. Lekin nazar soling: shu kichkina hasharotlar yer yuzidagi eng birinchi quruqlik aholisidan biri ekan.

Virginia Tech universiteti olimlari qoraqurtlarning evolyutsiyasini o'rganish bo'yicha eng katta tadqiqotni yakunladilar. Natija esa qattiq hayratda qoldirdi. Bu hasharotlar umonqurtlar hali suvdan chiqishga o'ylamay turib, 80 million yil oldin quruqlikda emaklab yurgan ekan. Seksen. Million. Yil.

Bir daqiqa o'ylab ko'ring.

Ittifoqqa qo'shilmaydigan qarindoshlar

Bir asrdan ortiq vaqt davomida olimlar Siphoniulida va Siphonocryptida deb ataladigan kamyob qoraqurt guruhlari haqida bilishgan. Lekin muammo shunda edi — hech kim ularning genealogiyadagi o'rnini aniqlay olmagan. Qarindoshlar bayramida kimningdir qayerdagi uzoq amakivachchasi singari — barcha uni taniydi, lekin qayerdan ekanligini hech kim bilmaydi.

"Bir qarindoshni topish uchun 10 kishi bir hafta sarfladi," dedi tadqiqotchilardan biri. Ular shunchaki shu hasharotlarni ovlashgan, mikroskop ostida ko'rguncha bu qoraqurt yoki yo'qligini ham aniq bilishmagan. Tasavvur qiling-a — barmoqqa sig'maydigan kichkina mavjudotni topish uchun ilmiy ekspeditsiya!

Tadqiqotchilar namunalar yig'ish uchun Meksikadagi Los Tuxtlas va Kanar orollariga borishgan. Bu azmu matolar, desak yanglishmaymiz.

O'sha paytdagi Yer qanday edi?

Mana bu yerda chindan ham qiziqarli bo'ladi. Yangi tadqiqotga ko'ra, qoraqurtlar taxminan 460 million yil avval paydo bo'lgan. O'sha paytdagi Yer esa bugungi kabi umuman o'xshamagan edi.

"Umonqurtlar yo'q edi, daraxtlar yo'q, barglar yo'q, gulli o'simliklar yo'q, urug'li o'simliklar yo'q," dedi tadqiqot rahbari. Demak, bu qadimgi qoraqurtlar nima bilan oziqlangan? Chirigan moxlar, parazit va ilmiy tilda aytganda "boshlang'ich loy".

Boshlang'ich loy. Bu atamani ilmiy tilda ishlatgani yoqadi.

Ya'ni, sayyora hali quruqlik bilan "tanashtira" olmay turgan bir paytda, qoraqurtlar allaqachon shu yerda yashagan, nimaga rosan topgan bo'lsa — shuni yegan. Ular tabiatning asl "chistoviklari" bo'lgan — va rostini aytganda, ularga minnatdorchilik aytish kerak.

Kimyoviy qurollangan jangchilar

Qoraqurtlarning eng zo'r tomoni nima? Ular deyarli harakatlanuvchi kimyo zavodlari. Ko'plab turlari yirtqichlardan himoyalanish uchun zaharli yoki badbo'y moddalar ishlab chiqaradi. (Agar bir marta qoraqurtni qo'lingizga olib, yomon hid sezsangiz — tushunasiz.)

Yangi tadqiqot shuni ko'rsatadiki, qoraqurtlar bu kimyoviy qurollanmani 260 million yil avval rivojlantirgan. Bu dinozavrlar yer yuzida paydo bo'lishidan millionlab yillar oldin. Vaqtdan oldin bo'lishgan, xullas.

Bizga nega kerak?

Masala shundaki, bu mavjudotlar bugungi kunda ham xuddi shu muhim vazifani bajaradi. Qoraqurtlar dunyodagi eng muhim chirindilarni qayta ishlovchilar hisoblanadi. Ular o'lik o'simliklarni parchalaydilar, tuproqqa ozuqa moddalarini qaytaradilar va ekosistemalarning ishlashiga yordam beradilar.

Agar qoraqurtlar bu "iflos" ishni qilmasalar, sayyoramiz butunlay boshqacha ko'rinishda bo'lardi. Barglar va organik moddalar chirimasdan yotib qolardi, ozuqa moddalari o'lik materialda qotib qolardi va o'simliklarga qaytmasdi.

Lekin biz ularni qanchalik ko'paytiramiz? Asalariyalarni o'rganamiz, kapalaklarni nishonlaymiz, chaqqon bolalar rasmlarini joylashtiramiz. Shu bilan birga, qoraqurtlar besh yarim o'rtdan beri sayyoramizni ular qo'rqqan holda ishlab turibdi.

Ozgina fikr

Bilmayman siz qanday, lekin bunday tadqiqotlar menga jiddiy o'ylantiradi. Biz bu sayyorada bir necha yuz ming yil yashayapmiz. Qoraqurtlar — 460 million yil. Biz smartfonlarni 15 yildan beri ishlatyapmiz va allaqachon sun'iy intellektdan xavotirda yuramiz. Bu kichkina mavjudotlar har bir qirilib ketish, har bir iqlim o'zgarishi, sayyoramizdagi har qanday katta o'zgarishlarni boshdan kechirgan.

Ehtimol, ularga biroz ko'proq e'tibor qaratish kerak. Keyingi safar yo'lingizda qoraqurtni ko'rsangiz — hurmat belgisi qiling. Oldingizda sayyoraning haqiqiy bardoshi turibdi — boshqa hech kim okeandan chiqishga jur'at eta olmasdan, u yuzlab millionlab yillar davomida boshlang'ich loyda emaklagan.

Ular haqiqatan ham biz uchun maydonni tayyorlab qo'ygan ekan.