90 yaşına kadar zinde bir beyne sahip olmak, her şeyin bitmediği anlamına geliyor

Şunu düşünün: 90. yaş gününüzü kutluyorsunuz, hafızanız yerinde, kendinizlesiniz. Güzel. Ama yeni bir araştırma, bu noktaya ulaşmış olmanın sizi demans riskinden koruduğu anlamına gelmediğini gösteriyor.

Evet, biraz moral bozucu bir başlangıç. Ama araştırmacıların ortaya koyduğu bulgular o kadar ilginç ki, dinlemeye değer.

90 Yaşından Sonra Ne Oluyor?

UC Davis Health ve Kaiser Permanente'den araştırmacılar 2018'den bu yana LifeAfter90 (90 Sonrası Hayat) çalışmasını yürütüyor. Çalışmaya 90 yaşında ve demans belirtisi göstermeden katılan 800'den fazla kişi var. Yani bu insanlar bilişsel sorun yaşamadan bu yaşa gelmeyi başarmış. Bilim insanları merak ediyor: peki ya sonra?

Cevap şu: 90'a ulaşmak sizi güvende hissettirmemeli.

Kadınlar ve Erkekler Arasındaki Fark

Araştırmada karşılaştıkları en çarpıcı bulgu şu: 90'lı yaşlardaki kadınlar, aynı yaştaki erkeklere kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek demans riski taşıyor. Demans riskinin kadınlarda genel olarak daha yüksek olduğunu biliyorduk, ama bu farkın 90'lı yaşlara kadar devam etmesi gerçekten düşündürücü.

Irk ve Etnik Kökenin Etkisi

Çalışma, beyin sağlığında ırklar arası eşitsizliklerin ne kadar derine indiğini de gözler önüne seriyor.

Siyah katılımcılar, Asyalı katılımcılara kıyasla yaklaşık %75 daha yüksek demans riski taşıyordu. Ayrıntılara bakıldığında, siyah ve Hispanik katılımcıların oranları beyaz ve Asyalı akranlarının belirgin şekilde üzerindeydi.

Bu eşitsizlikler demans araştırmalarında yeni bir keşif değil. Yıllardır biliyoruz. Ama bunların 90'lı yaşlara kadar sürmesi, sorunu tam olarak anlayıp çözmek için daha çok işimiz olduğunu hatırlatıyor.

Genetik Tam Beklediğiniz Gibi Çalışmıyor

APOE geninden bahsetmiş miydim? Alzheimer risk geni olarak da bilinen bu gen var.

İşte ilginç olan kısım: APOE2 taşıyıcıları %60 daha düşük demans riski taşıyordu. Yani bu varyant ciddi bir koruma sağlıyor ve bu etki ileri yaşlarda bile geçerli.

Sonra APOE4 var, riskli varyant. Beklentiniz, sürekli demans şansını artırması yönünde. Ama öyle olmadı. Tüm katılımcılarda APOE4 demans oranlarını önemli ölçüde artırmadı.

Ancak araştırmacılar daha derine indiğinde farklı bir tablo gördü: APOE4, siyah katılımcılarda demans riskini yaklaşık ikiye katlıyordu. Kadınlarda ve erkeklerde de farklı desenler ortaya çıktı.

Bu bize şunu gösteriyor: genetik, diğer faktörlerden bağımsız çalışmıyor. Cinsiyet, ırk ve henüz keşfetmediğimiz onlarca değişkenle etkileşime giriyor.

Çözülmeyi Bekleyen Bulmaca

Burada asıl merak ettiğim nokta şu: bazı katılımcılar 60'lı ve 70'li yaşlarında yüksek tansiyon, yüksek kolesterol gibi belirgin risk faktörlerine sahipti. Yine de 90'larına sağlıklı bir bilişsel sistemle ulaştılar. Hatta APOE4 taşıyıcıları bile.

Nasıl? Onları koruyan neydi?

Araştırmacıların çözmek için çabaladığı tam olarak bu soru. Eğer bu dirençli bireyleri koruyan mekanizmaları keşfedebilirsek, belki herkes için geçerli stratejiler geliştirebiliriz.

Sizin İçin Ne Anlama Geliyor?

Çalışmanın başyazarı Dr. Rachel Whitmer'in söylediği gibi: doktorlar, yüksek risk grubundan gelen ve 90 yaşına demansız ulaşan birini otomatik olarak güvende sayamaz. Beyin sağlığı ve riskleri azaltma konuşmalarını her yaşta sürdürmemiz gerekiyor.

Açıkçası bu bulgular bende karışık duygular uyandırıyor. Bir yandan insan vücudunun ve beyninin henüz tam olarak anlamadığımız inanılmaz bir direnci olduğunu bilmek umut verici. Öte yandan yaşlanmanın ne kadar karmaşık bir süreç olduğunu, hiçbir zaman rahatlayamayacağımızı hatırlatıyor.

Ama şöyle düşünüyorum: bu tür çalışmalar umut veriyor. Her yeni parça bizi beynimizi korumayı anlamaya bir adım daha yaklaştırıyor. Ve bu arada, yıllardır bildiğimiz temel şeyler — hareketli kalmak, iyi beslenmek, sosyal bağları korumak, tansiyonu kontrol altında tutmak — belki sandığımızdan çok daha kritik.

Çünkü görünüşe göre 90'a ulaşmak, hikayenin sadece başlangıcı.

Kaynak: ScienceDaily