Materiallar Dunyosining "Muqaddas Kubok" Qidiruvi

Texnologiya haqida gaplashadigan bo'lsak, keldik eng qiziq mavzularndan biriga — elektr tokini hech qanday qarshiliksiz o'tkazadigan materiallar haqida. Ya'ni energiya yo'qolmaydi, issiqlik hosil bo'lmaydi, elektronlar esa butun umr shunday mukammal harakat qilib turadi.

Bular ** сверхпроводниклар** deb ataladi va fizika olamida bu haqiqatan ham aql bo'lishi qiyin narsalardan biri.

Hozirda ishlaydigan сверхпроводниклар mavjud — ular MRT qurilmalarida, zarrachalar tezlatkichlarida va hatto tajriba tarzidagi maqnatli poyezdlarda qo'llaniladi. Lekin muammo bor: bu materiallar faqat absalyut nolga yaqin haroratlarda (-270°C va undan past) ishlaydi. Bu qimmat, noqulay va kundalik foydalanish uchun mos emas.

Shuning uchun butun dunyo olimlari xona haroratidagi сверхпроводник topishga intilmoqda — ya'ni biz kiyim kiyganda qulay bo'ladigan haroratda elektrni mukammal o'tkazadigan material. Agar bu muvaffaqiyat bo'lsa, bu inqilobiy o'zgarish bo'ladi: samarador elektr tarmoqlari, tez va sovuq ishlaydigan kompyuterlar, va hali tasavvur qilmagan texnologiyalar.

Muammo shundaki, bunday materiallarni izlash juda qiyin bo'lib kelgan. Yuzlab yillar davomida сверхпроводникларning aksariyati tasodifan kashf etilgan.

omad va Fan — Yaxshi Yondashuv Kerak

Aalto universitetidan Päivi Törmä professori shunday dedi: olimlar yuzlab yillar davomida 7000 dan ortiq сверхпроводник kashf etishgan, ammo ularning ko'pi asosan omad tufayli paydo bo'lgan. Qaysi materiallar ishlashi mumkinligini oldindan aytish an'anaviy usulda shunchalik murakkab hisoblashlarni talab qiladiki, tadqiqotchilar shu 7000 ta ichidan atigi 20 tasini nazariy jihatdan sinab ko'rgan.

Yigirma ta. Minglab materiallar ichidan.

Bu shunga o'xshaydiki, bir bo'lak somonni tekshirmasdan, hayvonxo'rlik ichida igna qidiryapsan.

Lekin bu yerda qiziqarli tomon bor: Professor Törmä SuperC konsorsiumi deb atalgan xalqaro jamoani boshqaradi va ular yaqinda butun o'yinni o'zgartirishi mumkin bo'lgan narsani ko'rsatishdi.

Sun'iy Intellekt Yordamga Keladi

Jamoa sun'iy intellektga asoslangan usulni ishlab chiqdi — bu usul kattta miqdordagi material variantlarini tezda tekshiradi va eng istiqbolli nomzodlarni ajratadi. Har bir variantning kvant xossalarini qo'lda hisoblab chiqish o'rniga — bu abadiy va katta hisoblash quvvatini talab qiladi — ularning machine learning algoritmlari tezda eng yaxshi variantlarni aniqlaydi.

AI istiqbolli materiallarni belgilab bergandan so'ng, tadqiqotchilar shu aniq nomzodlarda batafsil kvant hisoblamalarini o'tkazishadi. Hisob-kitoblar yaxshi ko'rinsa, Rice universitetidagi hamkorlar materiallarni laboratoriyada sintez qilishadi.

Bu yondashuv yaqinda ikkita yangi сверхпроводникni kashf etishga olib keldi: YRu3B2 va LuRu3B2. Va eng qizig'i — ularning o'ziga xos xossalari elektronlarning "yassi tarmoqlar" deb ataladigan narsani hosil qilishidan kelib chiqadi, bu kagome panjarasi ichida sodir bo'ladi. Kagome panjarasi — bu atomlarning geometrik joylashuvi bo'lib, nomi an'anaviy yapon savat to'qish naqshidan olingan. Qanchalik qiziqarli — fan yuzlab yillar oldin savat to'quvchilardan dizayn ilhomi oladi.

Nima Uchun Bu Faqat Ikki Materialdan Ko'ra Muhimroq

Meni bu tadqiqotda eng ko'p hayratda qoldiradigan narsa shu: bu faqat ikkita materialni topish haqida emas. Bu yondashuvning ishlashini isbotlash haqida.

Professor Törmä chiroyli qilib aytdi: machine learning yordamida jamoa qayta ishlashi mumkin bo'lgan material sonini o'nlabdan milliardlargacha oshirishi mumkin. Milliardlab. Bu sekin progress emas — bu inqilobiy sakrash.

Buni o'ylab ko'ring. Olimlar omad bilan сверхпроводникlarni kashf qilish o'rniga, sun'iy intellekt rehberlik qiladigan holda katta kimyoviy fazoni izlashlari mumkin. Shu ikki yangi materialning kashfiyati aslida isbot bo'ldi: AI-saralash → kvant hisoblash → laboratoriya sintezi zanjiri haqiqatan ham ishlaydi.

Tikilgan Tikuvlar Behad Katta

Xona haroratidagi сверхпроводник nima ekanligini bir daqiqa tasavvur qiling.

Professor Törmä ta'kidlanganidek, agar bunday materiallar kompyuterlar va ma'lumot markazlaridagi oddiy o'tkazgichlarni almashtira olsa, global energiya sarfini keskin kamaytirish va butun ICT sektorning issiqlik izini kamaytirish mumkin. Bu yerda eng energiya sarflaydigan tarmoqlardan biri haqida gap ketmoqda.

Lekin bu bilan cheklanmaydi. Elektr uzatishda energiya yo'qotmaydigan elektr tarmoqlarini tasavvur qiling. Ancha samarador motorlarni. Iqtisodiy jihatdan hamma joyda amal qiladigan maqnatli levitatsiyani. Osonroq saqlanadigan kvant kompyuterlarini. Qo'llanilishi haqiqatan ham zamonaviy texnologiyaming deyarli har bir sohasini qamrab oladi.

SuperC konsorsiumi ambitsiyali maqsad qo'ydi: 2033 yilga borib xona haroratidagi сверхпроводник topish. Bu atigi o'n yildan kam vaqt. Sun'iy intellekt qidiruvni tezlashtirayotgani bilan bu muddat haqiqatan ham erishish mumkin.

Ozgina Realizm (Chunki Muvonozat Muhim)

Sizga rostini aytishim kerak: sun'iy intellekt yordamiga qaramay, oldinda hali katta qiyinchiliklar bor. Qog'ozda mukammal ko'rinadigan material amalda deyarli sintez qilish mumkin bo'lmasligi mumkin. Istiqbolli сверхпроводникlar juda kam, zaharli yoki katta hajmda ishlab chiqarish qiyin bo'lib qolishi mumkin.

Lekin muammo shundaki — qaramasdan bilmaymiz. Va endi sun'iy intellekt tufayli juda tez qarash mumkin.

Xulosa

Fan o'ziga xos tarzda rivojlanadi. Ba'zan sekin progress bo'ladi, ba'zan esa imkoniyatlarni tubdan o'zgartiradigan yangiliklar bo'ladi. Professor Törmä jamoasi ishlab chiqayotgan sun'iy intellektga asoslangan yondashuv ikkinchisiga o'xshaydi.

Biz sun'iy intellekt kichik vazifalarda yordam berishdan ko'ra, fan qilishning tamoman yangi usulini yoqitayotgan paytni kuzatmoqdamiz. Xona haroratidagi сверхпроводник qidiruvi materiallar fanining "muqaddas kubok"i deb ataladi va AI endi uni topish uchun eng yaxshi imkoniyat bo'lib qoldi.

Bu sohani yaqindan kuzatib boraman. Siz ham shunday qilishingizni maslahat beraman.

Manba: ScienceDaily — https://www.sciencedaily.com/releases/2026/07/260701205006.htm