Otasi ham shohdek buyuk edi, nafaqat mashhur o‘g‘li
Hammamiz Iskandar Zulqarnaynni bilamiz. U 30 yoshga to‘lmasdan dunyoning yarmiga egalik qilgan. Lekin ko‘pchilik uning otasining ham katta shaxs ekanini unutibdi.
Filipp II Makedoniya armiyasini noldan yaratdi. Bu armiya keyin o‘g‘li butun dunyoni zabt etishiga asos bo‘ldi. Filipp yaxshi tayyorgarlik ko‘rmasa, Iskandar shunchaki orzular bilan yurgan shoh bolasi bo‘lar edi. U Aristotelning shogirdi bo‘ldi va haqiqiy lashkar oldi.
Asl sir: Qaysi qabr kimga tegishli?
1977-yilda yunon arxeologi Manolis Andronikos Gretsiyaning Vergina shahri yaqinida Aigai qabristonini topdi. Bu Filipp II ning dam olish joyi edi. Joy UNESCO ro‘yxatiga kirdi, olimlar shu yerga to‘planib qoldi.
Ammo muammo chiqdi. Uchta qabr bor edi. Qaysi suyak kimga tegishli ekanligini hech kim aniq aytolmadi. Olimlar taxmin qilishdi, lekin dalil yo‘q edi.
Zamonaviy olimlar ishga kirishdi
2024-yilda AQSh, Ispaniya va Yunoniston olimlari jamoasi paydo bo‘ldi. Ular “Endi hal qilamiz” dedilar.
Ular suyaklarni batafsil o‘rgandilar:
- Rentgen nurlari bilan ichki tuzilishni ko‘rdilar
- Ko‘plab ilmiy usullardan foydalandilar
- Tarixiy yozuvlarni tekshirdilar
Bu arxeologiya va detektivlikning aralashmasi edi.
Natija: Qirollik oilasi sirlar ochildi
Birinchi qabr – Filipp II, uning xotini Kleopatra (misrdagi mashhur Kleopatradan oldingi) va ularning chaqaloq o‘g‘li. Filipp 336-yilda o‘ldirilgach, onasi va bola ham ko‘p yashamadi.
Ikkinchi qabr – Filippning o‘g‘il ukasi Arrhidoy va uning jangchi xotini Adea Evridika. Ko‘pchilik Filipp shu yerga dafn etilgan deb o‘ylardi. Endi shubha yo‘qoldi.
Uchinchi qabr – Iskandarning o‘smir o‘g‘li Aleksandr IV. Demak, buyuk Iskandarning avlodi qirollik dafn etilgan.
Nega bu muhim?
“Eski suyaklar topildi, unda nima?” deb o‘ylasangiz, xato. Bu katta ish.
Birinchidan, 2350 yillik sir yechildi. Olimlar o‘nlab yil bahslashgan edi.
Ikkinchidan, qadimgi tarixni yaxshiroq tushunamiz. Bu oila imperiyani yaratganlar.
Uchinchidan, zamonaviy fan qadimiy savollarga javob berdi. DNK, antropologiya va hamkorlik yordamida.
Umumiy rasm
Menga Filipp II ning unutilgani achinibdi. Hamma Iskandarni biladi, otasi esa – armiyani qurgan strateg – soyada qoldi. Endi, 2400 yildan keyin, olimlar unga haqqini qaytardilar.
Tarix har doim adolatli emas. Yulduzli zabtetchi shon oladi, asos soluvchi unutadi. Lekin suyaklar yolgon gapirmaydi. Filipp – buyuk afsonaning poydevori.
Endi bu oilaning qabr joyini bilamiz. Tarix yaqinroq tuyuladi.