Tennis O‘yinini Tasavvur Qilish
Tasavvur qiling, siz tennis maydonidasiz. Qo‘lingizdagi raketka og‘irligini his eting. Oldingizga sariq to‘p uchib kelayotganini ko‘ring. Endi qo‘lingizni silkitishni tasavvur qiling. Tana aylanishi, qo‘l harakati, to‘pga tegish ovozi.
Oddiy ko‘rinadi, lekin bu fikr aslida katta kashfiyotga aylandi. Adrian Owen ismli olim bemorlarni MRI apparatiga ulab, ulardan tennis o‘ynashni tasavvur qilishni so‘radi. Bemorlarning miyasi faollashdi. Bu holat ularda ong borligini ko‘rsatdi.
2006-yilgacha bu holat hech kim uchun katta muammo emas edi. Ko‘pchilik shunday deb o‘ylardi: harakat qila olmaydigan bemorlarning ongini yo‘q deb hisoblangan. Lekin Owenning tadqiqoti bu fikrni o‘zgartirdi.
O‘z Tanangizda Qamalib Qolish
Locked-in sindromi haqiqiy holat. Bu holatda miyangiz to‘g‘ri ishlaydi. Siz o‘ylay olasiz, eslay olasiz, his qilasiz. Lekin tanaingiz harakat qila olmaydi. Gapira olmaysiz. Ko‘z qisishdan boshqa hech narsa qila olmaysiz.
Bu holat ko‘pincha insult yoki bosh miya shikastlanishi keyin sodir bo‘ladi. Aynan po‘ns deb nomlanadigan miya qismi zarar ko‘radi. Bu qism miyadan tanaga xabarlarni yetkazadi. Xabarlar yetib kelmas, tana harakat qila olmaydi.
Bemorlarning ba’zilari ko‘z harakat qilish va bong qisish imkoniyatini qo‘ldan keltiradi. Ba’zilari esa hech narsa qila olmaysiz. Lekin ichkarida ular to‘g‘ri anglaydilar.
Bu Nima Uchun Muhim
Bemorlarning ba‘zilari sabzavotdek deb hisoblangan. Shifokorlar ularning yonida parvarish haqida gapirish. Bemorlar bu gaplarni eshitishardi. Bu holat ular uchun juda qiyin.
Owenning misollari shifokorlarning yondashuvini o‘zgartirdi. Endi shifokorlar harakat qila olmaydigan bemorlarning ongini hamda qaror oladilar. Tennis testi hozirda butun dunyoda ishlatilmoqdir.
Tashxisda Adashish
Locked-in sindromi kam uchraydigan holat. Ammo ko‘p bemorlar boshqa holatlar bilan adashgan.
Tadqiqotda 241 ta bemor tekshirildi. Ulardan 60 nafari ongli edi. Lekin ularning ba‘zilari locked-in sindromi emas, boshqa nuqsonlar bilan adashgan.
"Locked-in sindromi" rasman po‘ns zararlanishi bilan bog‘liq. Lekin boshmiya shikastlanishi bilan ong bor, tana harakat qila olmaydigan qo‘lga o‘xar holdar bo‘lishadi.
Yaxshi Hayot Sifati
Bu holatda hayot sifati juda qiyin. Lekin BMJ Open jurnalida tadqiqot o‘tkaziladi. 72 foiz bemorlar o‘zlarini baxtli deb his qilishdi.
Bu raqam o‘z o‘rnida haqiqiy. Bemorlar ko‘p qiyinliklarni bor. Ular harakat qila olmaydigan, o‘zlarini ovqatlanish imkoniyatini qo‘ldan keltiradi. Lekin baxtli deb his qiladi.
Ong Haqida Xulosa
Locked-in sindromi ong haqida yangen. Ong faqat harakat va gapirish bilan bog‘liq emas. Ong ichkarida bo‘ladi. Bormaydir.
Bu holat shifokorlar va odamlarni ehtiyotkorroq bo‘lishga undaydi. Bemorlar ichkarida qaror oladi. Endi tibbiyot bu holatni tushunishga qaror oladi.