Qora tuynuklar jimaydigan payt

Tasavvur qiling: galaktika markazida o'ta katta qora tuynuk bor. U deyarli yorug'lik tezligida zarralarini osmonga sochib turadi. Bu jetlar radio to'lqinlar chiqarib, millionlab yorug' yillari masofasiga cho'ziladi. Zo'r manzara, to'g'rimi?

Endi tasavvur qiling: bu qora tuynuk to'satdan to'xtaydi. Jetlar o'chadi. Keyin nima bo'ladi?

Olimlar bunday "qoldiq radio galaktikalar"ni allaqachon o'rganayotgan edi. Lekin yangi tadqiqotda kutilmagan narsa aniqlandi: bu so'nayotgan kosmik tuzilmalar biz o'ylagandan anchagina tez yo'qolib ketar ekan.

Ma'lumotlardagi kashfiyot

Keyptaun universiteti va Astrofizika institutidan olimlar guruhi XMM-LSS osmon maydonini o'rganishdi. Ular jet chiqarishni to'xtatgan radio galaktikalarni — ya'ni qora tuynuk "jimib qolganidan keyingi" davrni qidirdi.

Natija hayratlanarli bo'ldi. Tekshirilgan 14 ta nomzoddan 12 tasi haqiqiy qoldiq radio galaktika ekan. Muhimi nida? Ular bir necha radio teleskopning kuzatuvlarini birlashtirdi — 144 MGts dan 1,5 GGts gacha. Bu turli to'lqin uzunliklarida radio signallarning qanday o'zgarishini aniq ko'rsatdi. Bu faol va o'lik galaktikalarni farqlash uchun muhim.

Meni haqiqatan ham hayratga solgan narsa: bu qoldiqlarning çoğu juda yosh ekan. Yashash davrlari 8 dan 42 million yilgacha, o'rtacha 12 million yil atrofida. Bu eskirgan tuyulishi mumkin (va haqiqatan ham!), lekin oldingi tadqiqotlarga nisbatan bunlar — deyarli chaqaloq.

Bu nega muhim?

Mana bu yerda qiziqarli tomon: agar qoldiq radio galaktikalar biz o'ylagandan tezroq so'nsa, demak, ehtimol ularning yana ko'pchiligi bor — biz ularni umr bo'yi ko'rmaymiz ham. Ular biz bilib olmasdan oldin sezish chegaramizdan pastga tushib ketadi.

Buni shunday tasavvur qiling: dalada o'qlumbaqlarni sanayapsiz, lekin ular faqat miltillab qolmay — yonishdan bir necha daqiqa keyin butunlay yo'qoladi. O'qlumbaqlarning umumiy sonini kam baholaysiz, to'g'rimi?

Kosmosda ham shunday bo'lishi mumkin.

Yana bir qiziq tomon: masofa muhim. Tadqiqotchilar uzoqroq galaktikalar (astronomlar buni "yuqori qizil siljish" deydi) yanada tez so'nishini topdi. Buning sababi — fazoda uchib yurgan zarrachalar Katta Portlash qoldiq nurlanishi bilan kuchliroq ta'sirlashadi. Shuning uchun uzoq qoldiqlarning tez yo'qolishiga qo'shimcha sabab bor.

Bu bizga qora tuynuklar haqida nima deydi?

Eng muhim qismi shu. Bu o'layotgan radio galaktikalar o'ta katta qora tuynuklarning "ish sikli"ni tushunishga yordam beradi — ya'ni ular qancha vaqt faol jet chiqaradi va qancha vaqt jim turadi.

Tadqiqotdagi ba'zi qoldiqlar yaqinda jetlarini o'chirgan bo'lsa, boshqalari anchadan beri jim. Bu tarqoqliq qora tuynuk faoliyati oddiy "yoqish/o'chirish" tugmasi emasligini ko'rsatadi. Buning murakkabroq va rang-barangroq ekan.

Va rostini aytsam, bu menga tasalli beradi. Kosmos har doim ham mukammal qoidalarga bo'ysunmaydi — va shuning uchun uni o'rganish cheksiz qiziqarli.

Kelajak nima olib keladi?

Kvadrat kilometrli radioteleskop — yangi avlod radio teleskoplari hozirda qurilmoqda — bu sohadagi o'yinni o'zgartiradi. Ishga tushganda, u ko'plab sargʻish, tez so'nuvchi qoldiqlarni aniqlashga qodir bo'ladi.

Aslida biz hali ko'rmay kelgan populyatsiyani ko'ra boshladik. Va bu astronomiyada har doim qiziq.

Shunday qilib, keyingi marta osmondagi yulduzlarga qarasangiz, esda tuting: u yerda, bir joyda, ulkan kosmik tuzilmalar jimjit so'nmoqda — va biz nihoyat ularni tutishga yaxshi o'rgana boshladik.