Sirli Qal'adan Kelgan Xabar
Gap shundaki, bu tadqiqotni o'qiganimda hayratdan yo'qoldim. Olimlar Avstraliyadagi bir qal'ada 25 ming yil davomida marosimlar o'tkazilganini isbotlashdi. Ha, 25 ming yil! Bu raqamni xato deb o'ylamang.
Qal'a — Cloggs Cave — Viktoridaki Gippslend hududida joylashgan. Bu yerlar GunaiKurnai xalqining ajdodlik yurtlari hisoblanadi. Va eng qiziqarli qismi — bu kashfiyot olimlarning o'zi kelib chiqmayapti. Aynan GunaiKurnai fuqarolar tashkiloti arxeologik tadqiqot o'tkazishni so'ragan. Qabiladan vakillar boshdan oxirigacha ishda qatnashdi — tadqiqotni rejalashtirishdan boshlab, natijalarni tahlil qilish va dunyoga yetkazishgacha.
Mulla-Mullung Siri
Tarixiy sir qiziqadiganlar uchun bu qism alohida qiziqarli. 19-asr yozuvlari va og'zaki rivoyatlarda ushbu hududda "mulla-mullung" deb atalgan kuchli ruhiy amaliyotchilar — donishmand ayollar va erkaklar — marosimlar o'tkazganligi haqida so'z boradi. Ular sehr, davolash va hatto la'natlash bilan shug'ullanishgan.
Arxeologik dalillar endi tasdiqlaydi: Cloggs Qal'asi haqiqatan ham maxsus joy bo'lgan. Lekin muammo bor — 25 ming yil oldingi marosimlarni qanday isbotlash mumkin? Yozma manba yo'q, lekin dalillar bor.
Kichkina Dalillar — Katta O'zgarish
Bu yerda fitolitlar yordamga keladi.
Fitolitlar — bu o'simliklar ichida hosil bo'ladigan mikroskopik kremniy tuzilmalari. Ular o'simliklarning kichkina qazilma qoldiqlari. Asl o'simlik chirib ketgan bo'lsa ham, ular o'nlab ming yillar davomida saqlanadi.
ANU'dan doktor Elle Grono aytishicha, fitolitlar aynan shu tadqiqot uchun bebaho hisoblanadi: "Ugurakdan farqli o'laroq, fitolitlar asosan o'simlik chirigan joyda qoladi."
Eng muhim qismi — Cloggs Qal'asi ichida tabiiy o'simlik o'smaydi. Qal'a juda qorong'i. Demak, ichkarida topilgan har qanday fitolitni albatta biron kishi olib kelgan bo'lishi kerak.
Tadqiqotchilar yonmagan fitolitlar ustiga emas, balki qisman yongan fitolitlarga e'tibor qaratdi. Kul qatlamlaridan olingan namunalar faqat odamlar tufayli paydo bo'lishi mumkin. Yanmagan fitolitlarni kalamushlar yoki possumlar yelkasi bilan olib kirishi mumkin. Lekin kul? Buning uchun inson qo'li kerak.
Qatlamma-Qatlam Olib Kelingan O'tlar
Olimlar ikkita chuqurlikni qazishdi — 1,5 va 2,3 metr. Minglab fitolitlarni tahlil qilishdi. Natija ajoyib edi.
Qadimgi Ajdodlar — tadqiqotchilar shunday deb ataydilar — tashqaridan o'tlarni butun holda yig'ishtirib, qal'aga olib kirishgan. Keyin ingichka qatlamlar hosil qilib yoyishgan va yondirishgan. Minglab yillar davomida har bir yonish qatlami loy bilan qoplanib, qadimgi kitob sahifalari kabi saqlanib qolgan.
4 ming 400 yildan 1 ming 600 yil oldingi davrda 73 ta alohida kul qatlami odamlar tomonidan qoldirilgan. Va yondirish izlari yanada oldingroq — 25 ming yil oldinga boradi.
Lekin eng hayratlanarli joyi boshqa: o'tlar tartibsiz yig'ilmagan. Tadqiqotchilar 29 xil fitolit turini aniqlashdi, lekin o't qoldiqlari ustunlik qildi — umumiy miqdorning 97 foizigacha. Turli o't turlari bor edi — ba'zilari sovuq iqlimni, ba'zilari issiq va nam muhitni yoqtiradi.
Buni o'ylab ko'ring. Qal'a atrofidagi landshaft o'rmonlar va daraxtzorlardan iborat, ko'plab o'simliklar bor. Lekin qal'adan foydalangan odamlar aynan eshik yaqinida o'sadigan o'tlarni tanlashgan. Ular butun o'simliklarni olib kelishgan — poyalari, barglari, gullari, ildizlari bilan, hatto eyish mumkin bo'lmagan qismlari bilan.
Nega aynan o'tlar? Nega shu aniq turlar? Hali to'liq aniq emas, lekin tanlovning ataylab qilingani aniq.
Qatlamlar Orasidagi Tik Turgan Tosh
O'simlik dalillaridan tashqari, qal'ada yana bitta narsa topildi: tik turgan tosho'n, balandligi 28 santimetr. Taxlil ko'rsatishicha, uni 2 ming yil oldin marosim maqsadida qal'a ichiga joylashtirishgan.
Bu qismni o'qib, hayratda qoldim. Minglab yillar davomida odamlar ushbu qorong'i qal'aga qayta-qayta kelishgan, diqqat bilan tanlangan o'simliklarni olib kirishgan, tartibli marosimlarda yondirishgan va marosim buyumlarini qoldirishgan. Bu yerto'la emas — muqaddas makon.
Qadimgi Avstraliyani Tushunish Uchun
Monash universitetidan professor Bruno Devid ta'kidlashicha, bu boshqa dalillar bilan mos keladi: Cloggs Qal'asi odatiy yashash joyi emas, balki uzoq davom etgan marosimlar makoni bo'lgan.
Bu tadqiqot yana bir muhim saboq ham beradi. GunaiKurnai xalqi tadqiqotda hamkor bo'ldi, ya'ni ular tadqiqot ob'ekti emas, balki ishtirokchilar edi. Ular o'z ajdodlik yerlarida sirli narsalar borligini bilishgan va shu sababli tadqiqot o'tkazishni so'ragan. Natijalar esa ularning og'zaki an'analari doimo aytib kelgan narsani tasdiqlaydi — bu qal'alar chuqur ma'naviy ahamiyatga ega bo'lgan.
25 ming yil — bu deyarli tasavvur qilib bo'lmaydigan muddat. Cloggs Qal'asida birinchi bo'lib marosim o'tkazgan odamlar an'analar yaratishgan, ularni minglab yillar davomida davom ettirishgan — muzlik davrlarida, iqlim o'zgarishlarida, tarixdagi barcha o'zgarishlarda.
Va shu an'analarning dalillari? Ular barcha vaqt davomida kichkina, mikroskopik o'simlik qoldiqlarida yashirinib yotgan ekan, faqat yetarlicha yaqin boqishganda ko'rinadigan bo'lib chiqqan.
Manba: ScienceDaily