Vücudun Unuttuğunu Hatırlamakta Yardımcı Olabiliyor

Hiç birisi sizin çocukluk anınızı anlatmış, sonra birdenbire o anın kokusu, sıcaklığı, her şeyi bellekten canlanıverecek şekilde hatırlamışsınızdır. Öyle bir şey var ki, o an çok tuhaf bir hissiyat bırakıyor insanda.

Fakat araştırmacılar kısa süre önce bunu aşan bir şeyi keşfettiler: çocukluk anılarını geri getirmenin bir yolu, kendi çocuk yüzünüze bakmak olabilir.

Saçma Olması Gereken Bir Deney

Araştırmacı Henry Chung, bilgisayar başında anlamsız olacağını düşündüğü bir çalışmaya katılmaya oturdu. Ne yapmak zorundaydı? Bilgisayar tarafından yaşlanması geri alınmış kendi yüzünü izlemek, o yüz kendi hareketlerini taklit ederken. Böyle yaparak çocukluk anılarını hatırlayabileceği söyleniyordu.

Tepkisi oldukça makuldü: "Yüzümü genç göstermek hatıraları mı tetikler? Bu hiç işe yaramaz."

Oysa çalıştı. Çok eski bir zaman olarak unutmuş olduğu anılar geri gelmeye başladı. Bir çocuk iken Hong Kong'da geçirdiği anısını, mermer taşın sıcaklığını, büyükanne ve büyükbabasının mezarını hatırladı.

Sadece Sihirbazdırıktan Öte Bir Şey

İşte buradan sonrası daha ilginç hale geliyor. Bu psikolojik bir yanılsama değil. Anglia Ruskin Üniversitesi'nden Utkarsh Gupta ve Jane Aspell başkanlığında bir takım, bulguları Scientific Reports dergisinde yayımladı. Yani bu ciddi biliminsanların yaptığı ciddi bir çalışma.

Araştırmaya 50 kişi katıldı. Yarısı kendi yüzünün canlı videosunu gördü, ama bilgisayar tarafından küçük bir çocuğa benzetilmiş hali. Sanki Instagram'daki seslendirme filtreleri gibi bir şey. Diğer yarısı normal, yetişkin yüzünü gördü. Sonrasında çocukluk anılarını hatırlamaları istendi.

Sonuçlar? Genç dijital yüzlerini görenler, normal yetişkin yüzlerini görenlerden çok daha fazla çocukluk detayını hatırladı. İstatistiksel olarak anlamlı bir fark vardı. Bu gerçek.

Peki Nasıl Oluyor da Böyle Şey?

İşte kafanızı patlatacak kısım bu. Uzun yıllar boyunca felsefeciler ve bilim insanları, benlik duygusunun tamamen zihin içinde yaşadığını düşündüler. Anılar, düşünceler, kendi kendi anlatılarımız. Hepsi bu kadar.

Ama "yüz hoşlanması yanılsaması" diye bir şey var ki, araştırmacılar bunu denemeye başladılar. Temel olarak, beynine çelişkili duyu bilgisi vermek—siz gibi görünen ama aslında başkasının yüzünü görmek—beyin geçici olarak, sizin hakkında bir sürü şeyi yanlış inanmaya başlıyor.

"Lastik el yanılsaması" gibi bir durum bu. İnsanlar plastik bir eli kendilerine ait sanabiliyorlar. Demek ki vücudun, kişiliğimizde biz sanmaktan çok daha büyük bir rolü var.

Genç yüzünüzü canlı olarak hareket ederken gördüğünüzde, beyin şöyle diyor: "Ah, ben çocukum." Bu kimlik değişimi, o zamana ait anıları açmaya başlıyor.

Filozof Ne Kadar Haklı Çıktı

1689'da filozof John Locke çılgın bir iddia attı: siz aslında hatırladığınız şeysiniz. Bedel değilsiniz, genler değilsiniz. Sizi siz yapan şey, kendi yaşamıyla ilgili anılarınızın toplamıdır.

Felsefeciler o günden bu yana tartışıyor. Ama bu çalışma, Locke'un haklı olduğunu ve bir eklemeyi yapması gerektiğini gösteriyor: vücudun sadece yanında yolculuk yapan bir şey değil. O, bellek sisteminin parçası.

Bizim İçin Ne Anlama Geliyor?

Burada anahtarı nokta: bunu ev ortamında denemek için pahalı laboratuvar aletine ihtiyacınız olmayabilir. Aspell, Snapchat gibi uygulamalardaki yüz filtrelerini kullanabileceğinizi söyledi. Basit bir filtre bile işe yaradıysa, elimizdeki araçlar başarılı olabilir.

Ama araştırmacılar, kendi çocukluk fotoğraflarından oluşturulmuş daha gerçekçi deepfake'lerin çok daha güçlü olabileceğini düşünüyor. Ekranda 7 yaşındaki elinizin, siz gibi hareket eden, gerçekçi bir videosunu düşünün. Basit bir filtre bu kadar işe yaradıysa, bununla ne yapılabilir?

Bunun etkisi sadece güzel anıları hatırlama konusu değil. Bu, bellek sorunları olan insanlara yardımcı olabilir veya travma ve kayıpla başa çıkmada yeni tedavi yolları açabilir. Sanal gerçeklik, Alzheimer hastalarında bellek geri getirmede şu anda umut veriyor.

Gerçekten de Çok Tuhaf Olan?

Beni bu araştırmada en çok etkileyeni kişiliğimizin aslında ne kadar "hacklenebilir" olduğu. Beyin, sürekli duyusal bilgilere dayanarak kim olduğunuzu kabul ediyor. Ona bu varsayımlarıyla çelişen kanıt gösterin, o kendi varsayımlarını değiştirir.

Böyle düşündüğünüzde biraz alçaltıcı hissettiriyor. Kendimizi sabit, değişmez varlıklar sanıyoruz. Ama aslında, ortamdan aldığımız yanıtlara göre sürekli güncellenen esnek programlar gibiyiz.

Bir dahaki sefer çocuk resminize baktığınızda, biraz zaman ayırın ve o resme bakın. Şaşırabilirsiniz.