Beyin Ameliyathanesinde Tanrı'yı Arayan Nöroşirurjdan

İnsan olmak demek, bir şeyler için inanmak istemek demektir. Özellikle de beynimizin kalın bir kabuk içine hapsedilmiş fiziksel bir organ olmaktan daha fazla bir şey olduğumuza inanmak. Bu isteği anlıyorum, çünkü gerçekten teselli verici bir fikir.

Ama işte burada ilginç bir şey oluyor. Michael Egnor adlı 70 yaşındaki bir nöroşirurjdon, ülkemiz boyunca beyin biliminin elle tutulur kanıtlarını kullanarak bu iddiayı ispat etmeye çalışıyor. The Immortal Mind adlı yeni kitabında, modern nörobilimin aslında maddi olmayan bir ruh'un varlığını desteklediğini savunuyor. Bilimsel toplum ise nispeten centilmence "sağolun ama verileri yanlış okuyorsunuz" diyor.

Kişisel Bir Kırılma Noktası

Egnor'un hikâyesi aslında oldukça dokunaklu. Küçük oğlu normal gelişim göstermediği zaman, hastane şapelinde kendini yalnız bulmuş. Korkuyla paralel bir halde dua etmiş ve yanıt aldığını söylüyor. Bu anı sonrası Katolik olmuş, ameliyathane pratiğini tamamen değiştirmiş.

Bu olay, onun beynin gizemlerini teolojik bir bakış açısıyla yorumlamaya başlamasının başlangıcı oldu. Aslında bu da önemli bir hatırlatıcı: inançlarımız kanıtları nasıl okuduğumuzu belirliyor.

Beyin Yarıları Ayrıldıktan Sonra Ne Oluyor?

Epilepsi hastaları bazen corpus callosum denilen, beynin iki yarısını bağlayan yapıyı kesmek için ameliyata tabi tutulurlar. Amaç nöbet atışlarını durdurmak ve başarılı oluyor. Ama ilginç olan şu: ameliyattan sonra hastalar kendilerini hâlâ tek bir kişi olarak hissediyorlar. Sanki iki parçaya bölünmüş gibi bir his yok.

Egnor'a göre bu, bilinçin beynin fiziksel bir ürünü değil, başka bir şey olduğunun açık kanıtıdır. Eğer zihin sadece fizikselse, beyin ikiye bölündüğünde zihin de bölünmesi gerekir. Ama bölünmüyor. Bunun anlamı, maddî olmayan bir şeyler var demektir.

Mantıklı görünüyor, değil mi?

Peki, diğer nörobildimciler ne diyorlar?

Daha Doğru Bir Okumaş

Stanford Üniversitesi'nde 40 yıldır beyin çalışan Bill Newsome, saygılı ama kararlı bir şekilde karşı çıkıyor. Egnor'un gözden kaçırdığı gerçekler var, diyor.

Mesela: Birinin sadece sol gözüne bir görüntü gösterin (sağ beyin yarısı bunu işler). Hastanın sağ yarısı görüntüyü görür, yanındaki düğmeye basar. Ama neden bastığını sorduğunuzda cevap veremez. Çünkü sağ yarısının konuşma yeteneği yoktur. Sol yarısı (konuşan taraf) ise sol gözle gördüğü şeye dayanarak hızlı bir açıklama uydurur.

Bu tek bir zihin değildir. Bu iki ayrı beynin ayrı bilgileri işlemesidir.

Ayrıca Newsome'a göre corpus callosum tek bağlantı değildir. Anterior commissure gibi başka kanallar da bulunmaktadır. Sistem daha karmaşık bir yapıya sahiptir.

Bilim Neyi Başarabiliyor, Neyi Başaramıyor?

Aslında merkezi nokta şu: Egnor ile çoğunluk bilim insanı, bilimin neyi kanıtlayabileceğine dair farklı görüşlere sahiptir.

Egnor'a göre eğer beyin bilimi bir şeyi tam açıklayamazsa (örneğin ameliyattan sonra benlik hissi nasıl korunur), o boşluk ruh'un varlığını kanıtlar. "Bilmiyoruz, o yüzden Tanrı var" diye bir mantık.

Çoğu bilimci farklı çalışıyor. "Ölçüp test edebileceğimiz şeyler üzerinde duralım. Maddi olmayan ruh böyle bir çerçeveye sığmaz" diyorlar. Bu inkar değildir, sadece bilimsel yöntem sınırında kalınmasıdır.

Konuşmak gerekirse: Bazı derin sorular, bilimin sınırında yatabilir. Bilinç gerçekten gizemlidir. Nitelik (bir şeyi deneyimlemenin sübjektif hissi) hakkında çok az şey biliyoruz. Senin deneyiminin ne gibi olduğunu ölçemiyoruz.

Ama bu boşlukları ruhani tatmin bulmak için doldurmanın başka bir şey olduğunu anlamak lazım.

Akıllı Tasarım ve Desen

Egnor'un aynı zamanda evrime karşı "akıllı tasarım" fikrini desteklemesiyle bilinmesi önemlidir. Bu, bir kalıbı gösterir: O, mekanik açıklamalardan kuşkulanıyor ve her yerde bir tasarımcının eli olduğunu kanıtlamaya çalışıyor.

Dindarlık, spiritüallik sorun değildir. Pek çok iyi bilimci her ikisidir. Ama gerçekten kanıtlar mı takip ediyorsunuz, yoksa kanıtları inancınıza uydurmuyor musunuz sorusu önemlidir.

Sonuç Ne Peki?

Açık söylemek gerekirse: Henüz cevap yok.

Beyin inanılmaz derecede karmaşık ve fiziksel süreçlerin nasıl bilinç yaratırdığını hâlâ öğreniyoruz. Egnor bu konunun gerçekten gizemli olduğunda haklı. Ama çoğu nörobildimci bunu araştırmayı bırakmak için değil, devam etmek için bir sebep olarak görüyorlar.

Beyin yarısı araştırmaları, beynin nasıl organize edildiğini ve bilincin ne kadar esnek olduğunu gösteriyor. Ama bir ruhu çağırmamızı gerekli kılmıyor. Daha karışık ama daha iyi açıklamalar mevcut.

Bilinç beyin olmadan var olabilir mi, biz "şundan daha fazlası" mıyız—belki bunlar bilimin cevap veremeyeceği sorulardır. Ve tamam, sorun değil. Bilim her sorumuzun cevabını vermek zorunda değildir.

Bazen en dürüst cevap şu olur: "Harika bir soru, harika bir araç, ama belki birbirine ait değiller.