Deniz Anemonu Ufak Bir Molekülü Bize İnsan Gelişimini Yeniden Öğretti

Tuhaf bir gerçek var: sen ve deniz anemonu birbirinize daha yakınsınız. Çok daha yakınsınız. Evet, milyonlarca yıl öncesinde ama, aynı moleküler sistem kullanarak gövdelerinizi inşa ediyorsunuz.

İlk Bakışta Hiç Mantıklı Görünmüyor

Deniz anemonu bir yana bak. Beyni yok. Sinir sistemi diye bir şey yok. "Baş" tarafı yok, "kuyruk" tarafı yok. Açılı bir çiçek gibi, etrafına doğru büyüyor. Hangi tarafını nereye koysanız aynı işe yarar.

Biz ise? Ön taraf, arka taraf, sol taraf, sağ taraf. Baş tarafımız çok net. Burada beyin var, hafıza var. Anemonu ve insanı karşılaştırırsan, evrim ağacında birbirinden uzaklaştırabilecek kadar farklı gözükürler.

Peki neden bu iki varlık, vücutlarını inşa etmek için aynı "talimat sistemini" kullanıyor?

Bir Moleküller Harita: BMP

Bir insan embriyosu düşün. Boş bir sayfa. Milyarlar milyar hücre var, her biri merakla soruyor: "Ben nereye gideceğim? Ben ne olacağım?"

BMP denilen proteinler gelir işte. Daha açık söylemek gerekirse, bunlar embriyonun tüm kısımlarına gönderilen bilgiler. Yüksek BMP seviyesi? O yer deri oluyor. Orta seviye BMP? Böbrek orası. Az BMP? Sinir sistemi oraya kurulur.

Ama rastgele değil. Chordin adı verilen başka bir molekül vardır. Bu molekül polis gibi davranır—BMP'nin ne kadar akacağını kontrol eder. Böylece ortaya çıkar harita benzeri bir yapı. Yüksek, orta, düşük seviyeler... Sanki canlının DNA'sı ona "burada buradasın" diye söyleyen bir uydu sistemi var.

Bilim İnsanları Şaşkın Kaldı

Yıllardır herkes şunu düşünmüştü: bu BMP haritası işi ancak iki taraflı vücutlu (sol ve sağ tarafı olan) canlılarda gelişti. Mantıklı gibi görünüyor, değil mi? Karmaşık vücut planı için karmaşık sistem gerekli.

Ama Viyana Üniversitesi'ndeki araştırmaçılar bir bulguda şaştı: deniz anemonu—o beyin yok, etrafına büyüyen basit şey—tam aynı sistemi kullanıyor. Chordin orada da vardır, BMP'yi kontrol ediyor.

Bir saniye dur. İki farklı vücut yapısı. İki tamamen farklı evrim yolu. Yine de aynı araç.

Bunun Anlamı Ne?

Kafa karandırıcı. Eğer deniz anemonu ve iki taraflı vücutlu hayvanlar ikisi de aynı sistem kullanıyorsa, bu sistem muhtemelen onlar ayrılmadan önce vardı. 600, 700 milyon yıl öncesi. Bu BMP haritası yeni bir buluş değil. En eski, en temel bina yapı sistemlerinden biri.

Şöyle düşün: bir kadının torununun torununun torununun torunu bir yemek yapma yöntemini icat etmiş, o yöntem bugüne kadar kullanılıyor. Ama burada "yemek yapma yöntemi" aslında karmaşık hayatın kendisini inşa etme süreci.

Bilinmeyen Kısım

Bilim insanları hala bir şeyi bilmiyor: acaba iki taraflı vücut yapısı bir kez mi evrimleşti, yoksa birbirinden bağımsız olarak birkaç kez mi? Araştırmanın başındaki isim, David Mörsdorf, açık söylüyor—belki hiçbir zaman tam kesin olmayacağız. Ama eğer bu iki grubun ortak atası zaten iki taraflı idi ve zaten bu sistemi kullanıyordu? Hayvan evrimini anlattığımız öyküyü değiştirmek gerekir.

Neden Önemli?

Çünkü bu sistem ne kadar eski olduğunu anlamak, bizi kendi yapılışımızı anlamaya yaklaştırıyor. Her defasında temel vücut gelişimi konusunda yeni bir şey öğrendiğimizde, kendi evrim hikâyesini okuyoruz aslında. Ve milyonlarca yıldır var olan, beyni olmayan, bize hiç benzemeyen bir canlının aynı biyolojik kılavuzu kullandığını keşfetmek? Birkaç dakikalığına bile olsa alçakgönüllülük hissettiriyor.

Gösteriyor ki, ne kadar karmaşık olursak, ne kadar zekileşsek, ne kadar teknoloji geliştirsek bile, hala evriminin milyonlarca yıl öncesinde mükemmelleştirdiği araçları kullanıyoruz. Düşündüğümüz kadar özel değiliz. Ama bilirsin, bu da kendi yolunda biraz özel kılıyor her şeyi.