Ölmek İstemeyen Kanser Hücreleri

Bu öğrendiğim şey gerçekten hem çok ilginç hem de biraz ürkütücü. Sabrınızı biraz zorlayacak ama meseleyi kavrayınca işler inanılmaz hale geliyor.

Bilim insanları meme tümörlerinin içinde bazı kanser hücrelerinin adeta uyku moduna geçtiğini keşfetmiş. Ölmemişler, kaybolmamışlar, sadece bekliyorlar. Ayılar inlerinde kış uykusuna yatan hayvanlar gibi, bu dormant (uyku halindeki) hücreler yıllarca orada öylece duruyor, kemoterapinin zerresine uğramıyor ve sonra bir gün — hop — uyanıp kanserin geri dönmesine sebep oluyorlar.

Asıl rahatsız edici kısım mı? Bu haince hücreler, araştırmacıların "kalkan" diye adlandırdığı başka hücrelerin oluşturduğu koruyucu tabakanın arkasına saklanıyor. Sanki tümörün içinde kendilerine küçücü bir kale inşa etmişler.

Tümörün İçinde Neler Oluyor?

Çoğu insanın bilmediği şey: tümörler kelimenin tam anlamıyla birbirinin aynı kanser hücrelerinin çılgınca çoğaldığı iri kümeler değil. İçinde çeşit çeşit hücrenin bir arada yaşadığı karmaşık mahalleler bunlar.

Bir tümörü kalabalık bir şehir gibi düşün. Hızlı büyüme bölgesinde kanser hücreleri, yarın yokmuş gibi bölünüyor. Ama bir de sessiz köşeler var — büyümesini tamamen durdurmuş kanser hücrelerinin olduğu.

Bu uyku halindeki hücrelere bilim dünyası "quiescent" diyor. Yani büyümesini durdurmuş, uyuyan hücreler. İşte kanser araştırmacılarını geceleri uyutmayan da bu hücreler. Kemoterapiye, radyasyona, kısacası kansere karşı kullandığımız her şeye dayanabiliyorlar. Sonra ortam sakinleşince, her şey bitmiş gibi görününce, uyanıp yeniden büyümeye başlıyorlar.

Imperial College London'dan Dr. Alexis Barr bu durumu şöyle özetliyor: "Uyku halindeki kanser hücreleri son derece tehlikeli. Bu hücreler kemoterapiden gizlenebiliyor, tümör içinde bu uyku halinde kalabiliyor ve sonra daha geç aktive olarak çoğalmaya başlayabiliyor."

Özetle, savaşı yanlış düşmana karşı veriyormuşuz. Görünür düşmanı yeniyoruz ama asıl tehdit sessiz sedası köşede pusuyor.

Kalkan Keşfi

Şimdi işin gerçekten ilginç kısmına geliyoruz. Imperial College London ve University College London'dan gelen araştırma ekibi, sadece uyku halindeki hücrelerin varlığını doğrulamakla kalmamış. Bunların tam olarak nerede bulunduğunu ve — bu kritik nokta — etraflarında ne olduğunu haritalandırmışlar.

Buldukları şey gerçekten şaşırtıcı.

Uyku halindeki kanser hücreleri sıklıkla iki özel hücre tipinin hemen yanında mesken tutuyor: CXCL10-pozitif makrofajlar dedikleri bağışıklık hücreleri ve kanserle ilişkili fibroblastlar — yani tümör tarafından ele geçirilmiş bağ doku hücreleri.

Bu komşu hücreler, uyuyan kanser hücrelerinin etrafında adeta koruyucu bir balon oluşturuyor. Çalışmada görev alan Dr. Maria Secrier'in dediği gibi: "Kanser hücreleri gerçekten makrofaj ve fibroblastlarla çevrili bu bölgelerin içinde kapsüllenmiş halde. Biz bu hücrelerin uyku halindeki kanser hücreleri için kalkan görevi gördüğünü düşünüyoruz."

Tümör, en tehlikeli üyeleri için bir sığınak oluşturmuş sanki.

Her Şeyi Değiştiren Keşif

Neden bu araştırmadan gerçekten heyecan duyduğumu — ve eğer kanser tedavisiyle ilgileniyorsanız sizin de heyecanlanmanız gerektiğini — açıklayayım.

Mevcut kemoterapi ilaçları hızlı bölünen hücrelere saldırmak üzere tasarlanmış. Bu mantıklı, hızlı bölünme kanseri bu kadar agresif ve tehlikeli yapan şey. Ama bu yeni araştırma şunu gösteriyor: hızlı büyüyen hücreleri yok ederken, belki de sonradan nüksete (kanserin geri dönmesine) sebep olabilecek korumalı uyku halindeki hücreleri geride bırakıyoruz.

Araştırmacılar beklenmedik bir şey bulmuş: bu uyku halindeki hücreler sadece yavaş büyüyen, az agresif tümörlerde saklanmıyormuş. Agresif meme kanseri türlerinde de varlarmış. Daha önce bilim insanları quiescence'ın (büyümenin duraksamasının) esas olarak yavaş gelişen kanserlerin özelliği olduğunu düşünüyormuş. Meğer durum hiç de öyle değilmiş.

Bu, gelecekteki herhangi bir etkili tedavinin eş zamanlı iki cephede çalışması gerekebileceği anlamına geliyor: bölünen hücreleri öldürmek VE kalkanlarının arkasına saklanan uyku halindeki hücrelere ulaşmak.

Bu Hastalar İçin Ne İfade Ediyor?

Burada dikkatli olmak istiyorum çünkü bu bir araştırma, anında uygulanabilen bir tedavi değil. Ama ima ettiği şeyler gerçekten umut verici.

Bu koruyucu kalkanları nasıl delebileceğimizi — ya da en başta oluşmalarını engellemeyi — öğrenebilirsek, uyku halindeki hücreleri sorun çıkarmadan önce ortadan kaldırma şansımız olabilir. Bu, kanser nüksetme oranlarını ciddi şekilde düşürebilir.

Dr. Secrier'in belirttiği gibi, araştırma ekibi bu koruyucu ilişkinin tam olarak nasıl işlediğini henüz bilmiyor. Çevreleyen hücreler kanser hücrelerini aktif olarak uyku moduna itiyor mu, yoksa uyuyan kanser hücreleri mi bu koruyucu komşuları kendilerine çekiyor mu? Muhtemelen ikisi de geçerli.

Ama bu ilişkinin varlığını bilmek bile devasa bir ilk adım.

Araştırmacılar ayrıca bazı tedaviye dirençli özelliklerin tedavi verilmeden önce tümörlerde zaten mevcut olabileceğine dair kanıtlar bulmuş. Bu biraz tedirgin edici — demek ki bazı kanserler önceden sahip oldukları hayatta kalma mekanizmalarıyla geliyor. Ama bu aynı zamanda hangi tümörlerin bu koruyucu kalkanlara sahip olduğunu belirleyebileceğimiz ve tedavileri buna göre kişiselleştirebileceğimiz anlamına geliyor.

Büyük Resim

Bu araştırmada beni en çok etkileyen şey: kanserin sadece kontrolsüz çoğalan hücrelerden ibaret olmadığını bize hatırlatması. Uyarlanan, saklanan ve hayatta kalan inanılmaz sofistike bir sistem.

Tümörlerin en tehlikeli hücreleri için korumalı sığınaklar oluşturması mı? Bu hem biyolojik karmaşıklık açısından nefes kesici hem de tedavi açısından gerçekten kaygı verici.

Ama mesele şu — bilim insanları bu hayatta kalma mekanizmalarından birini keşfedip ortaya çıkardıkça, onu yenmeye bir adım daha yaklaşıyoruz. Kanserle giderek sofistike bir kedinin fareyi kovaladığı oyunu oynuyoruz ve her keşif bizi kazanmaya biraz daha yaklaştırıyor.

Genome Medicine'da yayımlanan bu araştırma, bu uyku halindeki hücrelerin tam olarak nerede saklandığını ve koruyucu mahallelerinin nasıl göründüğünü gösteren detaylı bir hücresel harita sunuyor. Daha önce sahip olmadığımız bilgiler bunlar. Ve tıpta bilgi çoğu zaman tedavinin ilk adımıdır.

Yani evet, kanser hücreleri tümörlerin içinde birlikler (sığınaklar) inşa ediyor olabilir. Ama artık bu sığınakların yerini biliyoruz. Ve bu gerçekten büyük bir şey.