Hayvonlar O'rtasidagi Sirli Til — Biz Ko'rmayotgan Suhbatlar

Sizga bir narsa aytmoqchiman, bu hafta meni hayratda qoldirdi.

Biz odamlar chet elliklar bilan tushunmay qolganda tarjimonlarni yollaymiz, to'g'rimi? Xo'sh, hayvonlar ham xuddi shunday qiladi — faqat ularga Google Translate kerak emas. Ular turli xil turlar bilan ishlash uchun o'ziga xos aloqa tizimlarini yaratgan.

Animal Behaviour jurnalida yangi tadqiqot chop etildi. Unda 58 ta olim birlashib, turli xil turlar bir-biri bilan qanday muloqot qilishini o'rgangan. Natija? Juda qiziq.

Asal Qo'llanuvchilarining Kodlari

Tasavvur qiling: Afrika o'rmonida yuribsiz, oldingizda kichik qushqo'nma qush qulaydi va chiyillay boshlaydi. Keyin boshqa shoxga uchadi. Yana ovoz chiqaradi. Ozgina uzoqlashadi.

Bu qush sizni bezovta qilmayapti. U sizga biznes taklifi qilayapti.

Greater honeyguide deb ataladigan qush — odamlarni beeekunlarni ochishga qodir ekanini bildi. O'zi esa buni qila olmaydi. Shuning uchun u maxsus ovoz chiqarib odamlarni e'tiborli qiladi, so'ngra ularni o'rmon bo'ylab — ba'zan soatlab — asarlikka olib boradi. Odamlar asal oladi, qush esa asosan mum (qushning sevimli taomi) oladi.

Lekin eng qiziq joyi boshqacha: qush faqat bitta ovoz ishlatmaydi. U odamlarning ovoziga ham javob beradi. Aslida ular suhbat qurayapti — ikki tomon ham almashadi. Hech qaysi tur bir-biri bilan birga evolyutsiya qilmagan. Bu hamkorlik mustaqil ravishda paydo bo'lgan, madaniyat orqali avloddan-avlodga o'tgan.

Men hujjatli filmlarni ko'rganman, odam bilan honeyguide birga ishlashini tomosha qilish juda ta'sirli. Ular yillar davomida hamkor bo'lishgan — faqat biz odatda o'rganadigan turdagi hamkorlik emas.

Baliqlarning Spa Xizmati

Buning ustiga kulmay ilojimi yo'q: okeanda baliqlar o'zlarining shaxsiy spa xizmatlariga ega.

Tozalovchi baliqlar (bluestreak cleaner wrasse — texnik tillda shunday ataladi)珊瑚 riflarida joylashadi. Katta baliqlar kelib, parazitlarni olib tashlatadi. Tozalovchi baliq ovqat oladi, katta baliq sog'lom teri oladi. Hamma yutadi.

Lekin muammo bor: katta baliqlar ko'pincha yirtqich va tozalovchini osongina yeyishi mumkin. Ular nima uchun o'zlarining qasqalarida tozalovchini yeb qo'ymaydilar?

Signalar. Ko'p signalar.

Tozalovchi baliqlar yorqin ranglar va maxsus harakatlar rivojlantirgan — masalan, boshlarini tushirish yoki dumlarini ko'tarish. Bu ular "men tozalovchiman, oziq emasman!" degan signal. Katta baliqlar buni tan olgan va tinch qoladi.

Faraz qiling, har bir avtomexanik yorqin apelsin romka kiyganda, mashinalar ularni ko'rmay qoladi. Qulay moslashuv, to'g'rimi?

Ba'zi tozalovchi qisqichbaqalar ham shunday qiladi — ularning yorqin mo'ylovlari yirtqich baliqlarga "meni yemang" deydi. Ular rifning veterinar vrachlari bo'lib qolgan — o'z "formasi" bor.

Qurtlar Qanday Aldayapti

Endi sal qo'rqinchliroq narsa: kapalak qurtlari qo'ng'izlarni aldashadi.

Lycaenid kapalaklari tuxum qo'yadi, qurtlar chiqadi. Ular maxsus kimyoviy moddalar va tebranishlar ishlab chiqaradi — shunda qo'ng'izlar "bu bizning bolalarimiz, ularni himoya qilishimiz kerak" deb o'ylaydi.

Keyin qo'ng'izlar qurtlarni yirtqichlardan saqlaydi, hatto tunda uyalariga olib boradi. Evaziga... qurtlar ba'zan shirin suyuqlik chiqaradi — qo'ng'izlar yeydi. Lekin rost gap, qurtlar bunyodkorlikdan emas. Ular qo'ng'izlarning oila tizimini "hack" qilgan.

Olimlar buni "o'zaro foyda" deb ataydilar, lekin qo'ng'izlar tushunsa, rozi bo'lmasligi mumkin. Lekin signalar qiziq — qurtlar shunday tilda gapirishganki, qo'ng'izlar e'tibor bermaslikning iloji yo'q.

Biz Suhbatning Ko'p Qismini Qo'llab qolayapmiz

Bu haqda o'ylashga majbur qilasiz: olimlar e'tirof etadiki, ular ko'p turlararo muloqotni o'tkazib yuborayotgan bo'lishi mumkin. Sababi — ular faqat ko'rinadigan signalarga e'tibor qaratadi.

Qushlarning rangli patlarini ko'ramiz va hikoyaning shu ekanini o'ylaymiz. Lekin tebranishlar-chi? Kimyoviy moddalar-chi? Biz sezmaydigan nozik harakatlar-chi?

Tadqiqotchilar aytadiki, ko'p turlar bir vaqtning o'zida bir nechta sezgi ishlatadi. Biz esa kinoni ovozsiz tomosha qilayapmiz. Qush va hasharot o'rtasida to'liq suhbat bo'lishi mumkin, biz esa bilmaymiz.

Bu menga o'ylashga sabab bo'ldi: nechta hamkorlikni o'tkazib yuborganmiz — to'g'ri asboblar bilan qaramaganimiz uchun.

Bu Hamkorliklarni Nima Ishlatadi

Olimlar muvaffaqiyatli turlararo muloqot uchun bir nechta muhim narsani aniqladi:

Birinchisi — vaqt to'g'ri bo'lishi kerak. Honeyguide oldinda uchganda, odam to'g'ri tezlikda ergashishi kerak. Katta baliq tozalash stansiyasiga kelsa, ikkalasi ham niyatlarini aniq bildirishi kerak. Vaqt mos kelmasa, hamkorlik muvaffaqiyatsiz tugaydi.

Ikkinchisi — signalar ishonchli bo'lishi kerak. Agar tozalovchi baliqlar ba'zan sog'lom patni tishlab olsa (bu ba'zan bo'ladi), katta baliqlar vizual signalarga ishonmasdan qoladi. Butun tizim qulashi mumkin. Shuning uchun ikkala tomon signalarni rost tutishga majbur.

Uchinchisi — muhit muhim. Ba'zi signalar nasldan o'tadi — hayvon ularni tug'ilganda biladi. Ba'zilari o'rganilgan, moslashuvchan, mintaqa bo'yicha farq qiladi. Turli mamlakatlardagi baliqchilar delfinni "eshhitish"ning turli usullarini rivojlantirgan — va bu mahalliy "dialektlar" boshqa joyga o'tmaydi.

Bizga Nima Kerak

Haqiqatan ham bu tadqiqot bir nechta sabablarga ko'ra muhim.

Birinchidan — bu kamtarlik. Biz inson tilini o'ziga xos va noyob deb o'ylashni yaxshi ko'ramiz. Lekin hayvonlar butunlay boshqa organizmlar bilan ishlash uchun murakkab aloqa tizimlarini yaratgan — ular evolyutsion chegaralarni kesib o'tishning yo'llarini ixtiro qilgan. Bu ajoyib.

Ikkinchidan — konsevatsiya uchun muhim. Bir turdonni himoya qilsak, boshqa turning muhim aloqa hamkori yo'qolishi mumkin. Honeyguide populyatsiyasi kamaysa, ming yillar davom etgan inson-honeyguide hamkorligi yo'qoladi. Biz faqat turlarni yo'qotmayapmiz — butun munosabatlarni yo'qotamiz.

Va yana bir narsa: turlararo muloqotni tushunish — kommunikatsiya o'zi qanday rivojlanishini o'rgatishi mumkin. Ba'zi signalar tasodifiy belgilardan boshlangan — bir xulq-atvor boshqa hayvonga ta'sir qilgan va avlodlar o'tishi bilan ataylab signalga aylangan. Boshqalari butunlay boshqa kontekstdan kelgan — masalan, ona-bola parvarishi yoki ziddiyat — va hamkorlik uchun ishlatilgan.

Shu moslashuvchanlik — har qanday aloqa tizimi uchun kerakli narsa. Va biz buni turlararo chegaralarda doimiy ravishda ko'rayapmiz.

Katta Rasm

Shunday qilib, bu tadqiqotdan menga nima qoladi: tabiat biz o'ylagandan ham ko'proq bog'langan.

O'rmonda, rifda, savannada hayvonlar butunlay boshqa mavjudotlar bilan suhbat qurayapti. Ular ma'lumot almashadi, harakatlarni muvofiqlashtiradi, ishonch quradi va hamma foyda oladigan munosabatlarni saqlaydi.

Biz faqat to'g'ri eshitmayapmiz.

Ehtimol, keyingi marta qush, baliq yoki hatto qo'ng'iz ko'rsangiz, bir soniya to'xtang va o'ylang: hozir qanday suhbat ketayapti — biz sezmayotgan?

Hayvonlar hamkorligining sirli tili atrofimizda bo'lishi mumkin. Faqat uni eshitishni o'rganishimiz kerak.