Eng Ajabtopush Arxeologik Topilma

Tasavvur qiling: 1990-yillar, Nyu-Saut-Uelsda pensiyaga chiqqan tovuqchi bog‘ini yaxshilashni xohlaydi. Yaqin karerdan tosh olib, devor quradi va ishni tugatadi. Yillar o‘tib, kimdir bu toshlarga diqqat bilan qaraydi. Devorda 240 million yillik deyarli to‘liq suyak qoldiqlari yashirin yotib chiqadi.

Bu voqea sizni hayratda qoldirmasa, boshqa nima qiladi? Bu professional arxeologlarning maxsus qurilmalari bilan qazib topgan narsa emas. Oddiy bog‘ devorida, yillar davomida yashirin turibdi. Tovuqchi sabzavot sug‘orayotib, qadimiy tarix yonida turishini bilmagan.

Arenaerpeton: Yotgan Quys Quvuvchisi

Olmlar bu hayvonni Arenaerpeton supinatus deb nomladi. Bu "qumda orqasini baland qilib yotgan quvuvchi" degani (taxminan shunday).

Eng ajoyibi – suyak qoldiqlari juda yaxshi saqlangan. Faqat suyaklar emas, teri izlari ham ko‘rinadi. Paleontolog Larxlan Xart aytganidek, bosh va tanasi birga saqlangan skelet kam. Yumshoq to‘qimalar saqlanishi esa – lotereya yutgandek omad.

Bu Nima Turdagi Hayvon edi?

Arenaerpeton temnospondillar guruhiga kiradi. Bu qadimiy suv hayvonlari bo‘lib, daryo ekotizimlarining eng kuchli yirtqichlari edi. Xitoyning katta sudralmasiga o‘xshaydi – bosh shakli, umumiy ko‘rinishi shunga yaqin, lekin kattaroq, og‘irroq va tishlari dahshatli. Og‘iz tomirida haqiqiy masana bor. Bu pastdagi ovlarni yeydigan yumshoq hayvon emas.

240 million yil oldin Sidnei havzasida yashagan. Daryolarda Cleithrolepis baliqlarini ovlagan. Uzunligi 1,2 metr – o‘sha davr uchun katta o‘lcham.

Hajmi Nega Muhim edi?

Olmlar uning qarindoshlaridan kattaroq ekanligini ta’kidlaydi. Bu omon qolishda yordam bergan bo‘lishi mumkin. Temnospondillar Arenaerpetondan keyin Avstraliyada yana 120 million yil yashadi. Ba’zilari undan ham kattalashdi. Ikki katta yo‘qolib ketishdan omon qolishdi. Katta bo‘lish ularni moslashishga yordam bergan deb taxmin qilinadi.

Topilmaning Ahamiyati

Avstraliya muzeyi kuratori doktor Metyu Makkurri bu Nyu-Saut-Uelsdagi so‘nggi 30 yildagi eng muhim topilmalardan biri deb aytdi. Haqiqatan ham shunday. 250 million yil oldingi Avstraliya haqida aniq ma’lumot kam.

Bu topilma qit’a orolga aylanishidan oldingi ekotizimni ko‘rsatadi. Hayot qanday evolyutsiyalashganini tushunishga yordam beradi.

Topilmalarning Tasodifiy Tabiati

Bu hikoyada eng yoqimlidir – tasodifiy bo‘lishi. Tovuqchi devor qurish uchun tosh oldi, qadimiy tarix bilan ishlaganini bilmadi. Oddiy ish evolyutsiya haqida yangi ma’lumot berdi.

Ajoyib kashfiyotlar har doim laboratoriyada yoki ekspeditsiyada bo‘lmaydi. Ba’zan oddiy joyda kutib turadi.

Agar hovuzingizda eski devor bo‘lsa, toshlarga qarang. Nima topasiz, bilmaymiz!