Broń jądrowa w kosmosie? Okazuje się, że to nie fikcja

Muszę zacząć od czegoś osobistego. Gdy pierwszy raz usłyszałem tę historię, byłem przekonany, że to wymysł z jakiejś powieści sci-fi z lat 60. Broń jądrowa krążąca wokół Ziemi, gotowa spaść na niczego niepodejrzewające miasta bez żadnego ostrzeżenia? Brzmi jak coś, co wymyśliłby doktor Szaleństwo po zbyt wielu espresso.

Ale sprawa jest poważna. I wraca.

Jak Związek Radziecki przechytrzył cały świat

W czasach zimnej wojny, kiedy wszyscy patrzyli na międzykontynentalne pociski balistyczne przelatujące nad oceanami, Sowieti pracowali nad czymś znacznie bardziej niepokojącym. Nazwali to FOBS — Fractional Orbital Bombardment System, czyli system częściowo-orbitalnego uderzenia.

Pomysł był przerażająco elegancki. Zamiast wystrzelić pocisk prosto w Stany Zjednoczone (co natychmiast włączyłoby każdy system wczesnego ostrzegania na planecie), można było wynieść go w kosmos, pozwolić mu orbitować tylko przez część okrążenia Ziemi, a potem zrzucić z zupełnie nieoczekiwanego kierunku.

Wyobraź sobie obronę przed atakiem, który nadchodzi z góry, z tyłu albo z kierunku, którego twoje systemy w ogóle nie obserwują. Tak właśnie działa FOBS.

Prawna ściema dekady

I tutaj robi się naprawdę ciekawie. W 1963 roku USA, Wielka Brytania i Związek Radziecki podpisały Układ o częściowym zakazie prób jądrowych, obiecując nie testować broni atomowej pod wodą, w kosmosie ani w atmosferze. Potem w 1967 roku przyszedł Traktat o Przestrzeni Kosmicznej, który wyraźnie zabraniał umieszczania broni jądrowej na orbicie.

Ale — i tutaj kryje się cała sprytność — Sowieci znaleźli dziurę w przepisach. FOBS technicznie nie "orbitował" planety w tradycyjnym sensie. Okrążał Ziemię tylko częściowo, zanim zrzucił ładunek. Więc formalnie rzecz biorąc, żadna broń jądrowa nie została trwale umieszczona w kosmosie. Po prostu... gościła.

Można to nazwać ostateczną prawną sztuczką. Zimnowojennym odpowiednikiem znalezienia znaku "nie wolno pływać" i postanowienia brodzić w wodzie tylko do kolan.

Co ciekawe, zwykli obywatele radzieccy nie mieli pojęcia, co się dzieje. Gdy w 1967 roku zobaczyli dziwne światła przesuwające się po nocnym niebie, wielu szczerze wierzyło, że nadlatują kosmici. Pentagram ostatecznie musiał wydać oficjalne oświadczenie, żeby powstrzymać panikę związaną z istotami pozaziemskimi — podczas gdy prawdziwym powodem do niepokoju powinno być unicestwienie jądrowe z góry.

Sowieci przetestowali swój system FOBS w 1968 roku. Zadziałał. Amerykańscy urzędnicy udawali, że się nie przejmują, ale podejrzewam, że niejeden generał miał przez to бессонные ночи (słowo w słowo — bezsenne noce).

Amerykański odpowiedź: budujemy lepsze tarcze

Dobra wiadomość (mniej więcej) jest taka, że Stany Zjednoczone w końcu nauczyły się wykrywać starty FOBS. System wczesnego ostrzegania przeszedł poważną modernizację, i choć element zaskoczenia został teoretycznie wyeliminowany, sama groźba pozostała. FOBS nadal był scenariuszem z koszmarów — tylko teraz mogliśmy potencjalnie zobaczyć go nadchodzącego.

Ale jest coś, co nie дает мне покоя (nie daje mi spokoju): fakt, że poradziliśmy sobie z radziecką wersją, nie oznacza, że problem został rozwiązany raz na zawsze. A teraz pojawił się nowy gracz.

Chiny: stare koszmary w nowym opakowaniu

I tutaj historia staje się nowoczesna — i szczerze mówiąc, bardziej niepokojąca. Chiny rozwijają własny system FOBS i dodały do niego ulepszenie, которое sprawia, że radziecka wersja wygląda niemal prymitywnie.

Chiny połączyły FOBS z hipersonicznymi pojazdami szybującymi. To pociski, które lecą na niskich wysokościach z prędkością przekraczającą pięciokrotnie prędkość dźwięku. Już same w sobie są niezwykle trudne do zestrzelenia, bo nie podążają przewidywalnym torem balistycznym.

Teraz wyobraź sobie tę technologię połączoną z systemem wystrzeliwującym z kosmosu.

Chiński system nosi głęboko ironiczną nazwę: Long March. (Wiesz, od tego historycznego odwrotu. Jest coś poetyckiego w tym, że 10 tysięcy kilometrów strategicznego wycofania się prowadzi do broni jądrowej w kosmosie.)

Ta kombinacja oznacza, że potencjalne cele na całym świecie stają przed zagrożeniem, które:

• Nadchodzi z nieoczekiwanych kierunków
• Porusza się z prędkością hipersoniczną
• Omija tradycyjne systemy obrony przeciwrakietowej zaprojektowane na przewidywalne tory
• Daje niemal żadnego czasu na reakcję

Dlaczego powinno cię to obchodzić?

Wiem, co myślisz: "Brzmi jak zimnowojenne straszenie. Czy wszyscy zginiemy w jądrowym ogniu z kosmosu?"

Nie, prawdopodobnie nie. Wzajemne gwarancje zniszczenia nadal obowiązują i żaden racjonalny aktor nie chce rozpoczynać wymiany jądrowej.

Ale oto dlaczego to ważniejsze niż kolejna historia o nowym gadżecie wojskowym:

Po pierwsze, porządek oparty na zasadach dotyczących przestrzeni kosmicznej się rozpadá. Traktat o Przestrzeni Kosmicznej istnieje z konkretnego powodu. Gdy państwa zaczynają tworzyć kreatywne interpretacje tych zasad, powstaje niestabilność. Broń jądrowa w kosmosie — nawet teoretyczna — zmienia kalkulację odstraszania w sposób, który może wymknąć się spod kontroli.

Po drugie, systemy wczesnego ostrzegania zostały zaprojektowane pod kątem konkretnych zagrożeń. Kombinacja FOBS i broni hipersonicznej została stworzona właśnie po to, by wykorzystywać luki w istniejącej obronie. Chodzi nie tylko o posiadanie większej liczby pocisków — chodzi o posiadanie mądrzejszej broni, której nasza obecna infrastruktura ledwo jest w stanie śledzić.

Po trzecie, to przyspiesza wyścig zbrojeń. Gdy jedno państwo coś rozwija, inne czują presję odpowiedzi. Widzieliśmy już, jak broń hipersoniczna wywołała globalny wyścig rozwojowy. Dodaj do tego dostarczanie z kosmosu i mamy zupełnie nowy wymiar rywalizacji.

Podsumowując

Nie chcę, żebyś przez to stracił dzisiaj sen. Świat nie skończył się podczas prawdziwej zimnej wojny, kiedy te systemy były aktywne, i nie skończy się jutro z powodu rozwoju chińskiej technologii wojskowej.

Ale ta historia powinna skłonić cię do zastanowienia się nad tym, jak rozmawiamy o broni w kosmosie i jak ją regulujemy. Traktaty podpisane w latach 60. były mądre i potrzebne. Przez dziesięciolecia trzymały broń jądrową z dala od ostatniej granicy. Potrzebujemy nowego myślenia na nowe czasy.

Następnym razem, gdy spojrzysz w nocne niebo i zobaczysz satelitę powoli przesuwającego się przez ciemność, zapamiętaj: nie wszystko tam na górze służy tylko do komunikacji czy badań naukowych. Niektóre z tych światełek może czekać na zrzucenie czegoś bardzo, bardzo złego na kogoś, z kierunku, którego ten ktoś w ogóle się nie spodziewał.

No cóż, nie jest to szczególnie pocieszające, prawda?