Hech Kim Gapirmaydigan, Lekin Hamma O'ylaydigan Narsa
Keksayishning eng qo'rqinchli tomoni — bu soch oqarishi yoki ajin emas. Eng kattasi — miya eskicha ishlamay qoladimi degan o'y. Atrofda kimdir ismlarni unutib, kalitni adashtirib, avval oson tushunadigan gaplarni endi zo'rg'a anglab borayotganini ko'rsangiz, o'zingizni ham shunday holat kutayotgandek tuyuladi.
Lekin bu holat o'zgarmas emas ekan.
Texas A&M universiteti olimlari keksayish bilan bog'liq miya zaiflashuvi ba'zida tiklanishi mumkinligini aniqlashgan. Buning uchun oddiy burun spreyidan foydalanishgan.
Miya Ichida Nima Sodir Bo'ladi
Yosh ulg'aygani sari miyada "neyroinflamasiya" deb ataluvchi yallig'lanish holati paydo bo'ladi. Bu yallig'lanish doimiy va sekin kechadi. Xuddi o'chmagan kichik olovga o'xshaydi. Natijada xotira zaiflashadi, fikrlash qiyinlashadi, yangi narsalarni o'rganish qobiliyati pasayadi.
Ilgari buni keksayishning tabiiy natijasi deb hisoblashardi. Hech narsa qilishning iloji yo'q deb o'ylashardi.
Oddiy Burun Spreyi
Olimlar yangi dori emas, balki hujayralar chiqaradigan mayda zarrachalarni — ekstrasellyulyar vezikullarni sprey shaklida yuborishni o'ylab topishgan. Bu vezikullarda miya hujayralarini boshqaruvchi mikroRNKlar bor.
Eng muhimi — ularni burun orqali yuborish. Chunki miya qon-miya to'sig'i bilan himoyalangan. Bu to'siq zararli moddalarni o'tkazmaydi, lekin foydali dorilarni ham o'tkazmaydi. Burun spreyi esa bu to'siqni chetlab o'tadi. Dori to'g'ridan-to'g'ri miyaga yetib boradi.
Tajribada Nima Bo'ldi
Faqat ikki marta sprey purkagach, natijalar quyidagicha bo'lgan:
- Miya yallig'lanishi kamaygan
- Hujayralardagi energiya ishlab chiqaruvchi mitoxondriyalar yana yaxshi ishlay boshlagan
- Xotira sezilarli darajada yaxshilangan
Bu o'zgarishlar tez paydo bo'lgan va bir necha oy davom etgan.
Nima Uchun Bu Muhim
AQShda demensiya bilan kasallanish holatlari 2020-yildagi 514 mingdan 2060-yilga borib 1 millionga yetishi kutilmoqda. Hozirgi davolash usullari esa cheklangan.
Oddiy burun spreyi miya qarishini sekinlashtirishi yoki hatto qaytarishi mumkin bo'lsa, bu katta o'zgarish bo'ladi. Bundan tashqari, bu usul erkak va ayollarda bir xil darajada samarali bo'lgan.
Rost Gap
Bu hali dastlabki tadqiqot. Tajriba hayvonlarda o'tkazilgan. Odamlar ustida sinovlar hali boshlanmagan. Uzoq muddatli xavfsizligi ham noma'lum.
Lekin g'oya o'zi to'g'ri. Yetkazib berish usuli qulay. Natijalar esa rag'batlantiruvchi.
Tadqiqot rahbari doktor Ashok Shetti shunday degan: "Biz keksayish deganda muvaffaqiyatli miya qarishini nazarda tutmoqdamiz — odamlar o'z ongini, diqqatini va aloqasini saqlab qolishi kerak."
Bu — miya qarishi bilan kurashish emas, balki uni sekinlashtirish va sifatini saqlash imkoniyati.
Xulosa
Ilgari "keksayish shunday bo'ladi" deb qabul qilgan narsalarning ko'pi aslida hal qilinishi mumkin bo'lgan muammolar ekan. Bu burun spreyi — shunday umidli misollardan biri.