Burun sirri: Hech kim ocha olmagan topilma

Qiziq, ko'zlarimiz ranglarni qanday ko'radi, quloqlarimiz musiqa eshitadi, terimiz teginishlarni his qiladi – hammasini bilamiz. Lekin hidni? Olimlar yillarlab bosh qotirishdi.

Harvard tibbiyot maktabi professori Sandeep Datta aytadi: "Hid sezish – eng sirli jarayon". U haq. Ko'rish uchun uchta rang retseptori yetadi. Burun esa mingdan ortiq hid retseptoriga ega. Bu – katta chalkashlik.

Olimlar uzoq vaqt retseptorlar burun bo'ylab tasodifiy tarqalgan deb o'ylashdi. Xato chiqdi.

Kutilmagan tartib

Datta jamoasi 300 dan ortiq sichqonchadan 5,5 million neyronni genetik tahlil qildi. Natija – hayratlanarli.

Tartibsizlik emas, balki mukammal tartib topildi. Retseptorlar gorizontal chiziqlar shaklida joylashgan. Har bir chiziqda o'xshash hidlarga sezgir neyronlar ketma-ket turibdi. Burun ichida ko'rinmas fayl jashigi bor shekilli.

Eng qiziqi – barcha sichqonchalarda xuddi shu tartib. Bu – tabiatning asosiy qoidasi.

Burun qanday qilib bu xaritani yaratadi?

Qanday qilib burun o'zini shunday tartibga soladi? Javob: retinoik kislota molekulasi.

Bu molekula konsentratsiyasi yuqori va past joylarda farq qiladi – kimyoviy gradient. Neyronlar rivojlanayotganda bu gradientni "o'qiydi" va o'z joyiga mos retseptorni yoqadi. Tabiatning GPS'i.

Olimlar bu molekulani o'zgartirganda butun xarita siljidi. Molekula – asosiy me'mor.

Bu sizga nima beradi?

Xarita topildi. Yaxshi, lekin nima uchun muhim?

Har yili millionlab odamlar hidni yo'qotadi. Koronavirus, qarish, jarohatlar sabab. Hozircha dori yo'q, operatsiya yo'q.

Datta jamoasi umid qilmoqda: xaritani tushunsak, davolash mumkin bo'ladi. Poya hujayralari bilan retseptorlarni tiklash. Miqa-kompyuter interfeysi orqali aylanma yo'l. Yoki boshqa nimalar.

Datta aytadi: "Ishlamasini tushunmasdan, hidni tiklay olmaysiz". To'g'ri.

Insonlarda ham shundaymi?

Tadqiqot sichqonchalarda. Ularning 20 million neyroni, 1000 retseptori bor. Bizda 400 ta, lekin tuzilishi boshqacha.

Savol: inson burunida ham chiziqlar bormi? Datta jamoasi shuni o'rganmoqda.

Menimcha, evolyutsiya yaxshi dizaynni qayta ishlatadi. Ko'ramiz.

Nima uchun bu muhim?

Hid – hayotning bir qismi. Xavfni sezish, ovqat ta'mi, xotira, his-tuyg'ular – hammasi bog'liq.

Hid yo'qolsa, odamlar o'zlarini bir o'lchovdan mahrum deb his qilishadi. Depressiya keladi. Agar tiklansa, hayot o'zgaradi.

Mana shunday ilm bizni hayratga soladi.

Siz nima deb o'ylaysiz? Buruning yashirin tartibi sezgi haqidagi fikringizni o'zgartirdimi? Izoh qoldiring!