Buzulun Altındaki Gizli Şehir: Camp Century

2024 yılında NASA, Grönland Buz Tabakası üzerinde rutin uçuşlar gerçekleştiriyordu. Bilim insanları, buzu ve altındaki yapıları haritalandırmak için gelişmiş radar teknolojisi kullanıyordu. Derken Chad Greene adlı araştırmacı, alışılmadık sinyaller fark etti. Karşısında ne vardı?

Gömülü bir askeri üs.

Herhangi bir yapı değil. Camp Century — ya da diğer adıyla "buzun altındaki şehir." 21 yeraltı tüneli, yaklaşık 10.000 feet uzunluğunda, ahşap binaları, çelik çatıları ve bir nükleer reaktörü olan devasa bir kompleks. Tüm bunlar yüzeyden yaklaşık 30 metre derinde, buz içinde donmuş halde yatıyordu.

Greene'nin ilk tepkisi şu oldu: "Buz yatağını arıyorduk, karşımıza Camp Century çıktı." NASA Jet Propulsion Laboratory'den meslektaşı Alex Gardner ise başta neyle karşı karşıya olduklarını anlayamadıklarını söylüyor. Bir buz bilimci olarak gizli bir askeri üs keşfetmek — modern bilim tarihinin en tuhaf anlarından biri olmalı.

Asıl Hikaye Burası

"Buz altında ürkütücü bir hayalet şehir, ilginç ama neyse" diyebilirsiniz. Ama beklemesi gereken yer burası — bu üssün neden inşa edildiğini öğrenince fikriniz değişecek.

Camp Century resmen bir bilimsel araştırma istasyonu olarak sunuldu. Evet, oradaki bilim insanları gerçekten önemli keşifler yaptı. Buz çekirdeği incelemelerinde öncüydüler ve Grönland'ın bir zamanlar ormanlarla kaplı olduğunu, çeşitli yaban hayatına ev sahipliği yaptığını ortaya koydular.

Ama bu sadece bir kılıftı.

Asıl operasyon Project Iceworm olarak adlandırılıyordu ve bir Soğuk Savaş feverından fırlamış gibiydi. Fikir şuydu: Sovyetler saldırırsa diye Grönland buzu altına nükleer balistik füzeler gizlemek. Planlanan tünel ağı 52.000 mil kareyi buluyordu — 600 füze için yeterli alan. Bunun için 60 fırlatma merkezi ve 11.000 askerin yeraltında sürekli yaşaması gerekecekti.

Bu düşünce bile insanı dehşete düşürüyor. 11.000 kişi, bir buzul tabakasının altındaki tünellerde, tamamen izole halde yaşasın. Distopya romanlarına yakışır bir senaryo, askeri bir strateji değil.

Bir de şu var: Danimarka bu operasyondan haberdar değildi. ABD'nin 1951 savunma anlaşmasıyla Grönland'da üs kurma izni vardı, evet. Ama Project Iceworm'un gerçek kapsamı Danimarka hükümetinden tamamen gizlenmişti. "Bilimsel araştırma" yaklaşımı sadece işe yarar bir paravandı.

Buzul Üzerinde Şehir İnşa Etmek: Bir Kabus

İnşaatın lojistiğini düşünün. Sıcaklık eksi 70 dereceye düşüyordu. Rüzgar 200 km/s hıza ulaşabiliyordu. 6.000 ton malzemeyi, maksimum hızı saatte 3 kilometreyi bulan ağır kızaklarla taşımak zorundaydılar. Thule üssünden şantiyeye malzeme taşımak bu kızaklarla 70 saat sürüyordu. Yetmiş saat.

Buz içine devasa çukurlar kazdılar — ana galeriye "Ana Cadde" dediler, 300 metre uzunluğundaydı. İçine ahşap yapılar kurdular, üstlerine çelik çatılar örttüler. İçlerinde dönemin ilk orta güçlü nükleer reaktörlerinden biri vardı. O dondurucu soğukta çalışması için aşırı özen gerekiyordu.

1967'de tüm operasyon terk edildi. Buzun stabil olmaması projeyi uygulanabilir kılıyordu. Parçalabildiklerini söktüler, reaktörü çıkardılar ve gittiler.

Ama gece uyku kaçıran kısım burası:

Kimsenin Konuşmak İstemediği Radyoaktif Sorun

O nükleer reaktörü hatırlıyor musunuz? Yüzlerce ton buz altına yerleştirmek için çok uğraştığınız reaktörü? 1967'de üs kapanınca onu çıkardılar.

Peki atıklarını çıkardılar mı? Hayır.

Reaktör kısa çalışma süresinde 47.000 galondan fazla nükleer atık üretti. Hepsinin tamamı hâlâ Grönland Buz Tabakası altında, donmuş halde duruyor.

Yıllar boyunca bu büyük bir sorun değildi. Buz sabitti, atık donmuş halde güvenli şekilde duruyordu. Ama şöyle bir gerçek var: buzullar eriyor.

İklim projeksiyonlarına göre Camp Century ve içindeki radyoaktif içerik 2090'a kadar gün yüzüne çıkmaya başlayabilir. Bu toksik sırrı koruyan buz, giderek kendi en büyük düşmanı haline geliyor.

William Colgan gibi bilim insanlarının dikkat çektiği gibi: "Bu üssün asla ortaya çıkmayacağını düşünmüşler." Soğuk Savaş planlamacıları buzu kalıcı sandılar. Yanıldılar.

Ne Anlamalıyız?

Bu hikaye beni her zaman büyülemiştir. Soğuk Savaş döneminde nasıl düşündüğümüzü gösteren bir pencere gibi. Nükleer seçeneklere bir yenisini eklemek için buz tabakalarının altına tüm şehirler kurmaya hazır olduğumuz bir paranoya çağı.

Ama aynı zamanda geride bıraktığımız kirliliğin hikayesi. Bu şeyi inşa ettik, kullandık, terk ettik ve gittik. 57 yıl sonra, eriyen buzun altında gömülü radyoaktif atıklarla kaldık — gelecek nesillerin çözmesi gereken bir sorun.

Bir dahaki sefere Grönland haritasına baktığınızda şunu unutmayın: Tüm o buzun altında, nükleer atıklarla dolu bir hayalet şehir var, dünya ısındıkça yüzeye doğru yavaş yavaş yükseliyor. Doğa bir gün sırlarımızı ortaya çıkarıyor.

Bazen en ilginç hikayeler geleceğe değil, temizlemeyi unuttuğumuz geçmişe gömülü.