Hasharotlar, DNK va Katta Xulosa

Sizga bir sirni aytaman: ilgari men hasharotlar dunyosining bu sirli tomonidan chin dildan hayratdagan edim. Qanday qilib chumolilar va asal qorong'ilarning genetik tuzilishi ularni bunchalik sodiq va hamkor qiladi? Bu savol menga juda qiziq edi.

Lekin yangi tadqiqotlar boshqacha narsalarni ko'rsatmoqda.

Evsotsialilik nima?

Avval bu atamani tushuntirib olay. Evsotsialilik — bu hasharotlar dunyosidagi eng murakkab turdoshlik shakli. Chumolilar, asal qorong'ilar va ba'zi torlar shu guruhga kiradi. Ular oddiy yonma-yon yashamaydi — ular butun oila bo'lib, birgalikda yashaydi, bolalarni birga parvarish qiladi va aniq vazifalarni taqsimlaydi. Shodaning asosiy ishi — ko'payish. Qolganlari esa hamma ishni bajaradi. Bu tizim chumolilarni yer yuzidagi eng muvaffaqiyatli hayvonlar qilgan.

Haplodiploidlik nazariyasi

Oltmish yil davomida olimlar evsotsialilikning sababini haplodiploidlikda ko'rgan. Bu atama murakkab, lekin mohiyati oddiy:

• Urg'ochilar — ikki xil DNK olishadi (onadan va otadan)
• Erkaklar — faqat bitta DNK to'plamiga ega

Bu genetik tuzilma tufayli opa-singillar bir-biriga o'z farzandlaridan ko'ra yaqinroq bo'ladi. Shu sababli, nazariyaga ko'ra, bir marta hayotda urg'ochi hasharot uyda qolib, onasiga yordam berishi foydaliroq — chunki opa-singillar orqali o'z genlarini tarqatadi.

Ko'p yillar davomida bu tushuntirish barcha darsliklarda yozilgan edi.

Yangi tadqiqot

Arizona Shtat Universiteti olimlari nihoyat bu nazariyani katta miqyosda sinab ko'rishdi. Ular 69,000 ga yaqin hasharot turini o'rganishdi va evolyutsion "oilalar daraxtini" tuzishdi.

Dastlab hamma narsa yaxshi ko'rinardi — haplodiploid turlarda evsotsialilik ko'proq uchrardi.

Lekin...

Olimlar chuqurroq qarashganda, qiziq narsani aniqlashdi: bu naqsh faqat bir joydan kelayotgan ekan — chumolilar, asal qorong'ilar va sanchqichli torlar oilasidan. Bu guruhdan tashqarida haplodiploidlik va evsotsialilik o'rtasida bog'liqlik deyarli yo'q edi.

Boshqa so'z bilan aytganda, mashhur nazariya aslida shu uchta hasharot turining o'ziga xos xususiyatlarini "ilan qilib" ko'rsatayotgan ekan — ularning DNK tuzilishini emas.

Bu nimani anglatadi?

Bu degani, chumoli, asal qorong'i va torlarning muvaffaqiyati ularning xromosomalar sonidan ko'ra boshqa omillarga bog'liq — sanchqichlari, uyalar qurish usullari, hayot sikllari.

Va mening fikrimcha, bu hikoya avvalgidan ko'ra qiziqiroq. Evolysiya bitta sodda tushuntirishga sig'maydi. Bu — ko'plab xususiyatlar, atrof-muhit bosimlari va tarixiy sharoitlarning birga kelishi.

Xulosa o'rniga

Fan shunday ishlaydi. Biz farazlar taklif qilamiz, ularni tekshiramiz va ba'zan bizning "chiroyli" tushuntirishlarimiz soddalashtirilgan bo'lishi mumkin. Muhimi — savol berishda davom etish va yangi ma'lumotlarga ochiq bo'lish.

Endi menga qiziq: nima bizga bu uchta hasharot turining evsotsial "jackpot" yutishini tushuntiradi? Bu tadqiqot hali boshlanmoqda, va natijalarni kutishga arziydi.

Manba: ScienceDaily