CIA'nın Hollywood'a Çok Tuhaf Bir Görevi Vardı

Bu hafta karşılaştığım bir hikâye var ki, hâlâ kendime gelemedim.

Şöyle düşün: 1953 yılındayız. Soğuk Savaş doruk noktasında, Yüksek Mahkeme Brown v. Board of Education davasını dinlemeye hazırlanıyor. Bu arada The Caddy adlı bir film çekiliyor — Dean Martin'in şarkılar söylediği sıradan bir golf komedisi. Masum bir prodüksiyon, değil mi?

Ama ortaya çıkan gizli belgeler bambaşka bir hikâye anlatıyor: CIA, Hollywood'da görev yapan bir ajana sahipti. Bu ajan, söz konusu filmde siyahi oyuncuların kalabalık sahnelerinde görünmesi için baskı yapıyordu. Hatta mümkünse "güncel model şık bir araba" kullanan siyahi insanların gösterilmesini istiyordu.

Ne demek istiyorum? İlk tepkim şu oldu: Dur bir dakika, CIA filmlerde ÇEŞİTLİLİK mi istiyordu? Bu dönemde devlet kurumlarından beklediğimiz hikâyeye pek de uymuyor doğrusu.

Peki Gerçekte Ne Oluyordu?

İşte burası ilginçleşiyor. Houston Üniversitesi'nden tarihçi John Sbardellati, deşifre edilmiş FBI ve CIA dosyalarını inceliyordu. Buldukları, Soğuk Savaş döneminde hükümetin Hollywood'la ilişkisi hakkında bildiğimiz hikâyeyi sorgulatıyor.

Kızıl Tehlike'yi (Red Scare) bilirsin — hükümetin komünistlerin eğlence dünyasına sızmaktan korktuğu dönem. Bu doğru. Ama Sbardellati, tarihçilerin pek dikkat etmediği bir şeyi fark etti: Bu ajansların belgelerinde ırk konusu nasıl işleniyordu?

Bu dönemde devletin sivil haklara ilgi göstermesinin nedenini açıklayan iki temel teori var:

Birinci teori: Soğuk Savaş, hükümete sivil haklar hareketini komünist olarak yaftalayarak baskı altına almak için yeni bir silah verdi.

İkinci teori: Tam tersi — Soğuk Savaş, ABD'lilerin yurtdışındaki imajı ciddi zarar gördüğü için Amerikan elitlerini sivil hakları desteklemeye itti. Jim Crow yasaları utanç vericiydi; siyahi Amerikalıların aynı öğle yemeği tezgahlarına oturamaması, "Amerikan özgürlüğü"nü yeni bağımsız olan ülkelere satmayı zorlaştırıyordu.

İki teori de mantıklı. Ama Sbardellati istihbarat raporlarını okuduğunda, devletin tutumunun sabit olmadığını — zamanla bir karakter gelişimi gibi evrildiğini — keşfetti.

Beklenmedik Dönüş

İlk başta FBI, onurlu siyahi karakterler içeren filmlerden şüpheleniyordu. Hatta bunların komünist propoganda olduğuna inanıyorlardı — Amerika'yı kötü göstermeye yönelik gizli bir yıkım çabası. 1947'de bir FBI muhbiri, boks filmi Body and Soul'un (Vücut ve Ruh) olumlu bir siyahi boksör göstererek propoganda yaptığından şikâyet etmişti.

Ama işin aslı — erken 1950'lerde bu düşünce değişti. ABD, özellikle "Üçüncü Dünya" dedikleri bölgelerde olmak üzere, dünya çapında nüfuz mücadelesi veriyordu. Ve Amerikan ırkçılığının tüm dünyaya yayılması ciddi bir sorun hâline gelmişti.

Böylece CIA ilginç bir şekilde Hollywood'a daha fazla bütünleşme, daha fazla çeşitlilik göstermelerini teşvik etmeye başladı. Tabii ki aniden sivil haklar savunucusu olmuş değillerdi. Ama şunu fark ettiler: Ayrımcı filmler, komünizmden üstün olduğumuzu kanıtlamaya çalıştığımız bir dönemde Amerika'yı ikiyüzlü gösteriyordu.

Bu tamamen imaj yönetimiydi. Başka bir deyişle, safi ve basit.

Neden Önemli?

Şimdi belki düşünüyorsundur: "Bu biraz sinik değil mi? Siyahi Amerikalılarla gerçekten ilgilenmiyorlardı."

Ve dürüst olmak gerekirse, muhtemelen haklısın. Motivasyonlar bencilceydi. Ama beni bu hikâyede asıl büyüleyen şey, tarihin ne kadar karmaşık olduğunu göstermesi. İlerleme her zaman saf altruizmden gelmez. Bazen doğru olan şey karmaşık nedenlerle olur — ve bu sorun değil. Hâlâ ilerlemedir.

Bir dahaki sefere eski bir film izlerken ve kalabalık arasında tek bir siyahi figürü fark ettiğinde (ki bu 1950'lerin filmlerinde gerçek bir kalıptı), belki de insan onurundan çok uluslararası algıyla ilgilenen istihbarat görevlilerinin Soğuk Savaş hesaplarının dolaylı sonucunu görüyorsundur.

Tuhaf. Rahatsız edici. Ama gücün mekanizmasının bazen nasıl işlediğini görmek açısından büyüleyici.

Bazen tarih, kahramanlar ve kötü adamlar hikâyesi değil. Motivasyonları sorgulanabilir insanların karmaşık nedenlerle yaptıkları işler ve bunların sonuçlarının yine de önemli olduğu bir alan.

Düşündürücü, değil mi?