Çölün En İyi Saklanan Sırrı
Tamam, bir itirafta bulunmam gerekiyor. Bu keşfi ilk duyduğumda başlığı iki kez okumak zorunda kaldım. Mısır çölünde antik köpekbalıkları mı? Bu hiç mantıklı gelmiyor, değil mi? Kumlar, piramitler, mumyalar — köpekbalıklarının yaşam alanı sayılmaz.
Ama işin aslı şu: Milyonlarca yıl önce Mısır, bugünkü Mısır değildi. Su altı bir harikalar diyarıydı.
Kahire Üniversitesi'nden araştırmacılar, Mısır'ın Batı Çölü'nde, özellikle Abu-Tartur platosu olarak bilinen bölgede, beş nesli tükenmiş köpekbalığı türüne ait fosilleşmiş dişler keşfetti. Bu sadece havalı bir parti sohbet konusu değil; Kuzey Afrika'daki tarih öncesi deniz yaşamı hakkında bildiklerimizi gerçekten yeniden şekillendiriyor.
Mısır Bir Okyanusken
Size bir tablo çizeyim. Kretase dönemindeyiz, yaklaşık 66 ile 145 milyon yıl arasında. Gezegen bugünkünden çok daha sıcak — 6 ila 14 derece daha sıcak. Kutuplar mı? Temelde buzdan arınmış. Ve şu an Sahra Çölü'nün bulunduğu yer mi? Sıcak ve yaşamla dolu geniş bir tropik deniz.
Bu sığ bir su birikintisi değildi. Küçük planktonlardan derinliklerde pusuda bekleyen korkunç deniz sürüngenlerine kadar gelişen bir deniz ekosisteminden bahsediyoruz. Ve elbette, balıkları ve o geniş ağızlarına sığdırabildikleri her şeyi kapıp yiyen bolca köpekbalığı.
O deniz milyonlarca yıl boyunca sonunda yok olduğunda, sırlarını kayaların içine gömülü bıraktı. Ve bu sırlar şimdi kazılıyor — kelimenin tam anlamıyla, aktif bir fosfat madeninde.
Dişler, Dişler ve Daha Fazla Diş
Beni gerçekten kahkahaya boğan şey şuydu: Araştırmacılar dişler buldu. Sadece dişler. Eğer benim gibiyse, "Peki, bu biraz hayal kırıklığı — köpekbalığının geri kalanı nerede?" diye düşünüyor olabilirsiniz.
Ama bir dakika — köpekbalığı dişleri paleontolojide gerçekten büyük bir olay. Kemikten değil, kıkırdaktan oluşan iskeletlerinin aksine, köpekbalığı dişleri mükemmel şekilde fosilleşir. Ve bu dişler, bu yaratıkların nasıl yaşadığı hakkında bize çok şey anlatır.
Ekip, toplamda yedi farklı tür keşfetti; bunlardan beşi bu bölgede ilk kez tanımlandı. Bazılarının dişleri geniş ve düzdü, diğerleri ince ve iğne gibiydi. Bazılarının kenarları pürüzsüzdü, diğerleri ise korku filmlerinden çıkmış gibi görünüyordu — testere dişli ve herhangi bir avın hayat tercihlerini sorgulatacak kadar keskindi.
Squalicorax bassanii adlı bir türün dişleri o kadar ürkütücüydü ki, dürüst olmak gerekirse bir kabusun parçası gibi görünüyorlardı. Bir diğeri, Scapanorhynchus raphiodon, nispeten küçük bir köpekbalığı olmasına rağmen uzun, vampir dişine benzer dişlere sahipti. Squalicorax pristodontus ise o geniş, düz ve testere dişli çene yapısına sahipti — adeta tarih öncesi bir çöp öğütücü gibi.
Bu Keşif Antik Ekosistemler Hakkında Ne Söylüyor?
İşte asıl ilginç olan kısım burası. Bu farklı diş şekilleri rastgele değildi — farklı avlanma stratejilerini ve diyetleri temsil ediyorlardı. Abu-Tartur'da bulunan çeşitlilik, birden fazla köpekbalığı türünün aynı sularda yaşadığını, ancak doğrudan rekabetten kaçınmak için kendi nişlerini oluşturduklarını gösteriyor.
Bu, tarih öncesi bir bakkal gibi; tek fark, müşterilerin hepsinin birbirini yemeye çalışması.
Araştırmacılar, bu yaşam bolluğunun "fosforitler"