#-planeta-w-kształcie-serca-czyli-co-odkrył-teleskop-webba
Muszę się przyznać — kiedy pierwszy raz przeczytałam o tym odkryciu, przez chwilę myślałam, że to fragment powieści sci-fi. Okazuje się, że planety mogą być... niesymetryczne. I to wcale nie w delikatny sposób.
Grupa astronomów właśnie ogłosiła, że WASP-17b — olbrzymia egzoplaneta oddalona od Ziemi o jakieś 1300 lat świetlnych — ma atmosferę, która roдуje się dalej po jednej stronie niż po drugiej. Wyobraź sobie plażową piłkę, na której ktoś usiadł. Trochę taka spłaszczona i nierówna. Zajebiście, prawda?
Co się tam dzieje?
WASP-17b to tak zwany "gorący jowisz" — jedna z tych ogromnych gazowych planet, które kręcą się niewiarygodnie blisko swoich gwiazd. Bliskość oznacza potworne gorąco — temperatury sięgające tysięcy stopni. W takich warach robi się naprawdę dziwnie.
Naukowcy z Uniwersytetu Cornell i Uniwersytetu w Bristolu, używając Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, zobaczyli coś fascynującego: kiedy planeta przechodziła przed swoją gwiazdą, światło przechodziło przez różne fragmenty jej atmosfery i okazało się, że ta atmosferyczna "krawędź" wystaje dalej po jednej stronie.
A teraz co naprawdę mnie w tym ujęło — ta niesymetryczność nie jest przypadkowa. Pojawia się po tej stronie planety, którą naukowcy nazywają "wieczorną". To tam potężne wiatry atmosferyczne gnają gorące powietrze zawsze oświetloną półkulą w stronę ciemnej strony. Cały ten ruch rozgrzanego gazu sprawia, że atmosfera bardziej się tam rozpycha.
To jak obserwować uciekające powietrze z balona, tylko że zamiast powietrza mamy plazmę, a balon ma wielkość Jowisza.
Nowy sposób na zobaczenie atmosfery
Co jeszcze fajniejsze — sposób, w jaki naukowcy tego dokonali. Użyli techniki zwanej "transmission strings" albo mapowaniem tranzytowym, opracowanej przez astrofizyków dr. Davida Granta i dr Hannah Wakeford z Uniwersytetu w Bristolu.
Chodzi o to: tradycyjnie, kiedy astronomowie badali atmosfery egzoplanet, trochę mieszali wszystko w jedno — jak wziąć wszystkie kolory z obrazu i zrobić z nich jedną brudną plamę. Ta nowa metoda trzyma wszystko osobno, analizując światło przechodzące przez różne regiony atmosfery, kiedy planeta przechodzi przed swoją gwiazdą.
Główna autorka badania, dr Lili Alderson, porównała to do przejścia od świadomości, że masz pierścień, do dokładnego określenia, gdzie znajdują się kamienie szlachetne. Uwielbiam to porównanie, bo pokazuje, ile więcej szczegółów możemy teraz zobaczyć.
Dlaczego to jest ważne?
A tu jest coś, co naprawdę mnie nakręca: to odkrycie potwierdza to, co przewidywały modele teoretyczne. Naukowcy od dawna tworzyli symulacje komputerowe, jak gorące jowisze powinny się zachowywać, i teraz widzimy te przewidywania w prawdziwych obserwacjach.
Dr Hannah Wakeford powiedziała to pięknie: "Planety są kapryśne, ich atmosfery złożone i chaotyczne. Fakt, że wszystkie te liczby złożyły się i pokazały nam tak uporządkowany, dynamiczny obraz tego olbrzymiego świata oddalonego o ponad 1000 lat świetlnych — to było po prostu ekscytujące."
A w ogóle to nie chodzi tylko o WASP-17b. Mamy ponad 6000 potwierdzonych egzoplanet i możliwość mapowania ich atmosfer w trzech wymiarach otwiera niesamowite perspektywy. Możemy wreszcie przestać traktować te światy jak proste kółka i zacząć rozumieć je jako złożone, dynamiczne obiekty.
Teleskop Webba nadal wprawia mnie w osłupienie. Właśnie kiedy myślę, że osiągnęliśmy szczyt "wow, kosmos jest niesamowity", znajduje coś takiego — planetę asymetryczną, oddaloną o 1300 lat świetlnych, która potwierdza nasze teorie o tym, jak ekstremalne ciepło zmienia obce światy.
I szczerze? Nie mogę się doczekać, co odkryje następne.
Źródło: ScienceDaily, October 2026 https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261015073205.htm