Mózg jako odbiornik? Teoria, która nie daje mi spokoju

Muszę wam coś opowiedzieć. Coś, co zaokrągliło mi się w głowie od pierwszego dnia, gdy natknęłam się na tę historię.

Wyobraźcie sobie salę pełną poważnych naukowców — takich z dyplomami i autentycznym szacunkiem w środowisku. Siedzą cicho i słuchają, jak pewien badacz o imieniu Robert Epstein opowiada im swój sen. W tym śnie wspina się na dach latającego samochodu prowadzonego przez swoją młodą matkę. Matka bez przerwy nurkuje w kierunku budynków na terenie Harvardu, bo żadne z nich nie może znaleźć sali egzaminacyjnej. I najdziwniejsze? Epstein w tym śnie wcale się nie bał. Przeciwnie — czuł niesamowitą ekscytację, raz za razem.

Potem zadał sali pytanie, które szczerze mówiąc nie dawało mi spać:

„Skąd, do diabła, wzięła się zawartość tego snu?"

Pomyślcie chwilę. Wszyscy mamy dziwne sni. Większość z nas wzrusza ramionami i idzie po kawę. Ale Epstein — starszy badacz psychologii z poważnymi osiągnięciami — nie wzruszył ramionami. Zaczął drążyć temat jak detektyw i wrócił z czymś, co brzmi albo jak przełomowa neurobiologia, albo jak fabuła filmu sci-fi. Zależy od tego, jak bardzo jesteście optymistycznie nastawieni.

Mózg jako radio, nie generator

Oto sedno propozycji Epsteina, którą uważam za szczerze fascynującą: a co jeśli nasz mózg wcale nie tworzy naszych myśli, snów i olśnień — ale je odbiera?

Nazywa to Teorią Transdukcji Neuronalnej, w skrócie TTN. Zanim wasze oczy uciekną do sufitu od tego żargonu — pozwólcie, że wytłumaczę.

Transduktor to po prostu przetwornik. Oczy zamieniają światło na sygnały nerwowe. Uszy konwertują fale dźwiękowe na coś, co mózg jest w stanie zrozumieć. Skóra rejestruje nacisk i temperaturę. Jesteśmy przetwornikami od stóp do głów — biologicznymi pośrednikami tłumaczącymi fizyczny świat na elektryczną papkę, którą nasze mózgi mogą przetworzyć.

Kontrowersyjne доповнення Epsteina? Sam mózg może robić dokładnie to samo, z tą różnicą, że nie odbiera sygnałów z naszego fizycznego środowiska. Jest połączony z czymś zupełnie innym.

To „coś" nazywa „OS" — i tutaj robi się ciekawie, bo może to oznaczać „System Operacyjny" (wersja techniczna) albo „Tamta Strona" (wersja, powiedzmy, bardziej ezoteryczna). Epstein sugeruje, że ten OS może być innym wymiarem, poziomem rzeczywistości o wyższej częstotliwości albo nawet zupełnie innym wszechświatem.

Wiem, co teraz myślicie. I szczerze? Ja też miałam taką reakcję. Ale wysłuchajcie do końca — Epstein to nie jest gość, który wszedł z ulicy i twierdzi, że kontaktuje się z kosmitami. Jest założycielem i dyrektorem emerytowanym American Institute for Behavioral Research and Technology. To poważny człowiek przedstawiający mocno dziwną hipotezę w sali pełnej innych poważnych ludzi.

Moment, w którym ludzie nagle... wymądrzeli się

A tutaj TTN robi się naprawdę prowokująca. Epstein zaprosił swoich słuchaczy do podróży w czasie — mniej więcej 50 tysięcy lat temu. (Wiem, wiem, dajcie szansę.)

Anatomicznie współcześni ludzie chodzili już sobie jakiś czas wcześniej. Ale przez setki tysięcy lat czegoś brakowało. Żadnych malowideł jaskiniowych. Żadnego złożonego języka. Żadnego abstrakcyjnego myślenia, które kojarzymy z człowieczeństwem. Po prostu... wczesni ludzie, robiący swoje.

Potem, jakieś 50 tysięcy lat temu, wszystko zmieniło się niemal z dnia na dzień. Pojawiła się sztuka. Eksplodował język. Wyłoniło się myślenie abstrakcyjne. Staliśmy się, no cóż, nami.

Teoria Epsteina sugeruje, że jedno ludzkie dziecko przyszło na świat z mózgiem, który nie tylko nawiązał połączenie z „Tamtą Stroną" — ale nawiązał połączenie optymalne. Jak dostroić radio do idealnego sygnału. I nagle ludzkość dostała aktualizację.

Jeśli ta cecha była dziedziczna i dawała przewagę w przetrwaniu (a szczerze mówiąc, bycie najinteligentniejszym stworzeniem na sawannie ma pewne oczywiste zalety), mogła szybko rozprzestrzenić się w populacji.

Rozwiązując tajemnicę Darwina

To jest część, która naprawdę mnie zaintrygowała. Znacie pytanie Darwina: „Dlaczego małpy nie nabyły intelektualnych zdolności człowieka?"

Darwin przyznał, że nie ma dobrej odpowiedzi. Małpy i ludzie mają wspólnego przodka. Ewolucja powinna działać na oba gatunki. Więc dlaczego my piszemy symfonie, podczas gdy nasi kuzyni wciąż rozpracowują, jak używać patyków do wyciągania termitów?

Propozycja Epsteina daje odpowiedź: może ewolucja nie wybierała tylko większych mózgów. Może wybierała mózgi, które potrafiły połączyć się z czymś wykraczającym poza samą biologię.

„Jedyną rzeczą, którą dodaję do tej układanki" — powiedział Epstein — „jest to, że sam mózg jest przetwornikiem nawiązującym inny typ połączenia."

Mała rzecz, którą dodaje. Tylko całą naturę świadomości i ludzkiej inteligencji. Żaden problem.

Co na to sceptycy?

I tutaj doceniam, że artykuł to uwzględnia — teoria Epsteina ma pewne oczywiste słabości, które krytycy chętnie wytykają. Brak modelu matematycznego. Brak konkretnych dowodów. Nie wie nawet, gdzie w mózgu mogłoby zachodzić to przetwarzanie (choć sugerował możliwości jak claustrum — tę cieniutką warstwę neuronów głęboko w mózgu — albo szyszynkę, którą Descartes słynnie nazwał „siedliskiem duszy").

Ale jest coś, co uważam za przekonujące: uczestnicy konferencji nie wyśmiali go z sali. Dyskutowali, jak przetestować tę teorię. To nauka robiąca to, co powinna — traktująca szalone pomysły na tyle poważnie, żeby je właściwie przepytać.

Dlaczego ta historia mną zawładnęła

Posłuchajcie, nie wiem, czy Epstein ma rację. Szczera odpowiedź to pewnie „raczej nie" w takiej formie, jak to przedstawia. Ale kocham to, że ktoś w środowisku naukowym jest gotów zadawać naprawdę wielkie pytania, nie wyrzucając od razu wszystkiego „dziwnego" do kosza.

Każdy przełom naukowy pewnie brzmiał absurdalnie na początku. „A co jeśli niewidzialne zarazki nas chorują?" „A co jeśli Ziemia kręci się wokół Słońca?" Te pomysły musiały brzmieć kompletnie szurnięcie, dopóki nie przestały.

Czy TTN okaże się genialna, kompletnie błędna czy gdzieś pomiędzy — myślę, że jest wartość w pytaniu: co jeśli świadomość to nie tylko to, co się dzieje, gdy neurony strzelają? Co jeśli jest coś jeszcze — czego jeszcze nie potrafimy zmierzyć ani zrozumieć — z czym jesteśmy cicho połączeni przez całe życie?

Może ten sen o latającym samochodzie to nie były tylko losowe iskry neuronalne. Może to był szept z Tamtej Strony.

Albo może to był po prostu sen. Ale szczerze? Gdzie jest przygoda w zadawaniu tylko pytań, na które już znamy odpowiedzi?

A wy, co o tym myślicie? Napiszcie w komentarzach — chętnie usłyszę, czy ta teoria was porwała, czy wywołuje tylko oczkołapanie. (Obie reakcje są dozwolone, naprawdę.)