Dengiz tubidagi siri ochildi: dunyodagi eng katta kit qabristoni
Sizga bir narsa haqida gapirishim kerak — bu haqiqatan ham mening boshqotirmlarimni buzdi.
Olimlar yaqinda dunyodagi eng katta deb ataladigan kit qabristonini kashf etishdi. Bu yer 750 mildan ortiq masofaga cho'zilgan, ya'ni deyarli O'zbekiston kabi uzun! Qabriston Janubiy-Sharqiy Hind okeanining tubida joylashgan va undagi narsa bo'lsa — aslida ajablanarli: 476 ta kit qazilma qoldiqlari, 5 ta butun kit jasadi va insoniyat tarixida eng chuqur joyda topilgan kit — 22 ming fut chuqurlikda.
Endi siz: "Bu qandaydir qorong'i narsa, nega menga kerak?" — deb o'ylashingiz mumkin.
Lekin bunga ishonmaysiz — bu haqiqatan ham qiziq.
Qayerda joylashgan?
Bu qabriston Diamantina yoriq zonasida, Avstraliyaning g'arbidan 700 mil uzoqlikda topilgan. Tadqiqotchilar taxminan besh hafta davomida Dordrext chuqurligini o'rganishgan. Bu chuqurlishning chuqurligi 23 ming futdan oshiq — bu Everest tog'ining balandligidan ham ko'proq. Bir daqiqa o'ylab ko'ring-chi.
Eng qiziqarli qism
Bu yerda topilgan suyaklarning aksariyati tumshuqli kitlarga tegishli. Siz ular haqida kam eshitgan bo'lishingiz mumkin, bu tabiiy — bu kitlar okeanning eng sirli odamlari hisoblanadi. Jami 24 turi mavjud, lekin ular yer yuzidagi eng kam o'rganilgan yirik sutemizuvchilar. Nima uchun? Chunki ular hayotlarining ko'p qismini chuqur okeanda o'tkazadilar, odamlardan uzoqda.
Bu kitlar — okeanning introvertlari. Ular minglab metr chuqurlikka sho'ng'ib, kalmar va baliq ovlaydilar. Ular kamdan-kam hollarda qirg'okka chiqadilar va o'z ishlari bilan yashaydilar. Olimlar ular haqida shu qadar kam biladiki, yangi turlar hali ham kashf etilmoqda. Aynan shu tadqiqot davomida yangi tur — Pterocetus diamantinae — nomli turni topishdi. Bu nom o'sha zona sharafiga qo'yilgan. Ajoyib emasmi?
Nega aynan shu yerda ko'p kitlar o'ladi?
Tadqiqotchilarning bir nechta taxminlari bor va ularning barchasi mantiqiy:
Birinchisi — geografiya. U yerdagi V-shakldagi jar va tepaliklar kabi ishlaydi — ular suzib tushayotgan kit jismlarini o'ziga tortadi.
Ikkinchisi — bu kitlar o'z imkoniyatlaridan oshiq sho'ng'ishi mumkin. Oddiy cho'kish chuqurligi 9,800 fut atrofida, lekin Dordrext chuqurligi undan anchagina chuqurroq. Agar kit charchab qolsa yoki dekompressiya kasalligiga (ha, kitlarda ham bo'ladi!) uchrasa, yuqoriga qayta olmasligi mumkin.
Bu nima uchun muhim?
Qabriston — bu millionlab yillar davomida kitlarning o'lish tarixini saqlab turgan vaqt kapsulasi. Topilgan eng qadimgi qazilma — 5,3 million yosh. Bu — zamonaviy tumshuqli kitlarning ajdodi.
Olimlar uni "chuqur dengiz qazilma megasayti" deb atashdi. Bu kam gap — bu aslida kit evolyutsiyasi kutubxonasi. Har bir suyak bizga bu hayvonlar qanday yashagan, o'lgan va rivojlangan haqida yangi narsa o'rgatadi.
Meni eng ko'p hayratga solgan narsa
Bu kashfiyot bizga yer sayyorasi haqida hali nimani bilmasligimizni eslatadi. Marsning ko'proq qismini xaritalagan bo'lsak-da, okean tubini hali to'liq o'rganmaganmiz. Diamantina yoriq zonasi kabi joylar sirli — ularni to'liq tushunish uchun yillar kerak bo'lishi mumkin.
Bu kashfiyot menga umid bag'ishlaydi. Har bir bunday kashfiyot yer yuzidagi hayot qanchalik ajoyib va murakkab ekanligini ko'rsatadi. Bu tumshuqli kitlar millionlab yillar davomida qorong'ilikda suzib yurgan, biz esa ular haqida deyarli hech narsa bilmaganmiz.
Sizga g'alati tuyulishi mumkin, lekin bu meni qoniqtiradi. Doimiy bog'lanish va axborot davrida ham tabiatda hali kashf etilmagan sirli narsalar bor. Faqat qidirishda davom etishimiz kerak — va ba'zida bu kashfiyotlar eng kutilmagan joylardan keladi. Masalan, okean tubidagi kit qabristonidan.