Derin Denizin Sakladığı Sırlar
Son günlerde okuduğum bir deniz bilimi makalesi beni gerçekten şaşkına çevirdi. Gözlerime inanamadım, "Bu nasıl mümkün olabilir?" dedim. Bazen bilim dünyasında karşınıza çıkan hikayeler, dünyamızın yüzeyinin altında ne kadar çok bilinmeyenin gizlendiğini hatırlatıyor işte.
Derinliklere İniş
Şöyle düşünün: Japonya'dan Tokyo Üniversitesi ve Hokkaido Üniversitesi araştırmacıları, Pasifik Okyanusu'nun diplerinde uzaktan kumandalı bir araç yönetiyorlar. Bu araç, deniz tabanına yaklaşık 6.200 metre derinlikte iniyor. Bunu somutlaştırayım: bu, yüzeyden neredeyse 10 kilometre aşağıda olmak demek. Güneş ışığının hiç ulaşmadığı, basıncın korumasız bir insanı saniyeler içinde ezebileceği bir ortam. Çoğumuz orada pek bir şey olmadığını varsayardık, değil mi?
Ama bu varsayım ne kadar da yanlışmış.
Robotik dalış sırasında ekip, bir kayanın üzerine tutunmuş beklenmedik bir şey gördü: simsiyah yumurtalar. Balık yumurtası değil, tanıdık bir deniz canlısına benzemeyen, kimliği belirsiz yumurtalar.
Ne Oluyor?
İşte burası ilginçleşiyor. Uzaktan kumandalı aracı yöneten Tokyo Üniversitesi'nden Yasunori Kano, bir karar verdi: numune aldı. Yumurtaların çoğu hasar görmüştü ama dördü sağlam kalmıştı. Bu küçük yumurtalar, daha yakından incelenmek üzere Hokkaido Üniversitesi'ndeki omurgasızlar biyolojisi ekibine gönderildi.
Araştırmayı sonradan birlikte kaleme alan Dr. Keiichi Kakui, oldukça samimi bir itirafta bulundu: "İlk gördüğümde protist ya da benzeri bir şey olabilir diye düşündüm." Yani uzmanlar bile ilk anda neyle karşı karşıya olduklarını çözemedi.
İyi bir bilim insanı gibi davrandı ve birini kesip açtı. (Merak etmeyin, incelemek için yeterli numune vardı.) İçinden ne aktı? Bulanık, sütümsü bir sıvı. Ve o sıvının içinde? Minicik, kıpır kıpır, gözle görülür canlılar.
Yassı solucanlar. Özellikle de yassı solucan içeren kozalar bunlar.
Neden Önemli?
Şimdi belki "tamam güzel de, bu kadar derinde yaşayan solucanlarla neden ilgileneyim?" diye düşünebilirsiniz. Mantıklı bir soru. Ama biraz daha dinleyin.
Bu keşiften önce, belgelenmiş en derin yassı solucan yaklaşık 5.200 metre derinlikte bulunmuştu. Üstelik o biri de bir odun parçasına tutunuyordu, bu da bilim insanlarını "Acaba gerçekten orada mı yaşıyordu yoksa o derinliğe mi batmıştı?" diye düşünmeye itmişti. Daha öncesinde ise yassı solucanlar 3 kilometreden derinde hiç görülmemişti.
Burada ciddi bir derinlik rekorundan bahsediyoruz. Bu küçük canlılar, şimdiye kadar keşfedilmiş en derin yaşayan yassı solucanlar olarak tarihe geçti.
Ama asıl şaşırtıcı olan başka bir şey: DNA analizleri bu solucanların Platyhelminthes (tüm yassı solucanları kapsayan bir şube) familyasına ait, daha önce bilinmeyen bir tür olduğunu doğruladıktan sonra, araştırmacılar beklenmedik bir şey buldu. Yüzey canlılarını saniyeler içinde öldürecek bir ortamda yaşamalarına rağmen, bu derin deniz sakinleri sığ sulardaki kuzenlerine dikkat çekici derecede benziyordu. Aşırı uyum belirtileri yoktu, dramatik farklılıklar yoktu. Onlar sadece, uçurumunki kadar karanlık ve ezici bir ortemde bile kendi işlerini gören yassı solucanlardı.
Öğrenecek Daha Çok Şey Var
Deniz bilimciler arasında eski bir söz vardır: Mars'ın yüzeyini okyanus tabanlarımızdan daha iyi biliyoruz. Bu biraz abartılı gelebilirdi eskiden, ama bu tür hikayeler okuyunca bu sözün belki de hafif kaldığını düşünmeye başlıyorum.
Derin okyanus, Dünya yüzeyinin yüzde yetmişinden fazlasını kaplıyor. Buna rağmen orada ne yaşadığını anlamaya henüz kazıma aşamasındayız bile. Ara sıra tamamen beklenmedik şeyler karşımıza çıkıyor—tıpkı içinde yassı solucanlar bulunan siyah yumurtalar gibi, bildiklerimizi baştan yazdıran keşifler.
Ve dürüst olmak gerekirse, bu durum hem alçakgönüllü hem de heyecan verici hisssettiriyor. Kendi gezegenimizde keşfedilmeyi bekleyen daha neler var. Bazen her şeyin zaten bulunduğunu, yapıldığını düşündüğümüz bir dünyada, derin okyanus bize maceracı ruhun hâlâ bir yerlerde olduğunu hatırlatıyor.
Neyle karşılaşacağımızı gerçekten merak ediyorum. Bir sonraki tuhaf ve harika yaratık ne olacak, kim bilir?