Diş olukları ve evrim: Önce yanlış bildiğimiz bir şey

Söyleyecek bir şeyim var ama önce itiraf edeyim: hayatımda hiç diş oluklarından heyecan duyacağımı düşünmemiştim. Şimdi düşünüyorum. Çünkü bilim insanlarının bulduğu bir şey, atalarımız hakkındaki düşüncelerimi baştan yazmama neden oldu.

"Kürdan" hikâyesi

Antropologlar yıllardır bir şeyi fark ediyordu: eski insan dişlerinde, özellikle dişlerin arasındaki bölgelerde küçük oluklar vardı. Yorumlaması kolaydı: erken insanlar bir şeylerle dişlerini temizliyordu. Bazı araştırmacılar buna "insanlığın en eski alışkanlığı" dedi.

Bu oluklar fosil kayıtlarında her yerde karşımıza çıkıyordu. İki milyon yıllık Homo habilis örneklerinden Neanderthal'e kadar.Varsayım netti: atalarımız o zamanlarda bile ağız sağlığına önem veriyordu.

Kendimizi hayal edebiliriz: bir mağara insanı, kocaman bir yemeğin ardından bir dal parçasıyla dişlerini temizlerken. Güzel bir sahne, kabul edeyim.

Ama hikâyede bir sorun var

İşler burada ilginçleşiyor. Bir araştırma ekibi daha önce kimsenin sormadığı bir soru sordu: peki diğer primatlar da aynı oluklara sahip mi?

Cevap: evet.

Araştırmacılar yirmi yedi farklı primat türünden, toplam beş yüzden fazla dişi inceledi. Hayvanat bahçesindekileri değil, yabani olanları seçtiler. Goriller, orangutanlar, çeşitli maymunlar. Ve onlarda da aynı oluklar vardı. Aynı ince paralel çizikler, aynı sivri uçlu şekiller.

Peki bu primatlar da kürdan mı kullanıyordı? Muhtemelen hayır.

Ne yanlış anladık

Araştırma şunu ortaya koydu: yabani primatların yaklaşık yüzde dördünde bu oluklar var ve pek çoğu insan fosillerindeki "kürdan izleri"yle neredeyse aynı görünüyor.

Ama bir dakika. Bu yabani primatlar hiç diş fırçası kullanmadı. Hiç kola içmediler. Modern diş bakımını asla tanımadılar.

Peki bu oluklar nereden geliyor?

Araştırmacılar doğal açıklamalar sunuyor: aşındırıcı yiyecekler, yutulan kum taneleri, çiğneme hareketlerinin kendisi, hatta dişlerle bitki soyma gibi davranışlar. Bunların hiçbiri kasıtlı bir alet kullanımı gerektirmiyor.

Bu, atalarımızın kürdan kullanmadığı anlamına gelmiyor. Ama her oluğun bu alışkanlığın kanıtı olduğunu varsayamayız. Belki de modern davranışlarımızı fosillere yansıtıyorduk.

İşin aslı biraz rahatsız edici

Araştırmada bir şey daha bulundu. İncelenen beş yüzden fazla yabani primatta — lifli diyetlerle, güçlü çiğneme kuvvetleriyle yaşayan türlerde — abfraksiyon lezyonu diye bir şey yoktu.

Abfraksiyon lezyonları, diş etinin hemen üstünde gördüğünüz derin, kama biçimli çentikler. V şeklinde küçük bir oyuk varsa dişin dibinde, bu o lezyondur. Modern diş hekimliğinde oldukça sık karşılaşılır.

İşte soru: antik insanlarda neredeyse hiç görülmemiş olmaları tesadüf mü? Şanslı mıydılar?

Cevap rahatsız edici, evet

Araştırmaya göre yabani primatlar abfraksiyon lezyonu hiç almıyor. Lifli diyetleriyle, güçlü çiğneme güçleriyle, asla.

Bu ne anlama geliyor?

Abfraksiyon lezyonları büyük ihtimalle özgül olarak modern insanın sorunu. Diş hekimleri bunları genellikle sert fırçalama, diş gıcırdatma ve asitli diyetle ilişkilendiriyor.

Atalarımız bu sorunlardan muzdaript olmadı çünkü bizim alışkanlıklarımıza sahip değildiler.

Bir an dur ve düşün. Kendi dişlerimiz bizim davranışlarımızdan zarar görüyor. Dişlerin evrimleştiği koşullar bu davranışları içermiyordu: çok sert fırçalamak, stresten diş gıcırdatmak, gün boyu asitli içecekler yudumlamak. Bunlar modern dünyanın lüksleri — ya da sorunları. Ve diğer primatların asla yaşamadığı şekillerde dişlerimize zarar veriyor.

Neden önemli

Bu tür bilimi seviyorum. Çünkü iki dünyayı birbirine bağlıyor: geçmişimizi anlamak ve sağlığımızı iyileştirmek.

Araştırmacılar bu yeni alana "evrimsel diş hekimliği" diyor. Dişlerin nasıl evrimleştiğini, diğer primatların neler yaşadığını kullanarak modern insanın neden belirli sorunlar yaşadığını anlamak.

Görünüşe göre etkili yirmi yaş dişleri, çapraşık kapanış bozuklukları ve benzeri sorunlar da yabani primatlarda nadir ama bizde yaygın. Diyetimiz ve yaşam tarzımız, dişlerimizin uyum sağlayabileceğinden çok daha hızlı değişti.

Sizin için ne ifade ediyor

Şu sonucu çıkarıyorum: dişleriniz milyonlarca yıllık evrimle belirli bir diyet için şekillenmiş. Sonra birkaç nesilde her şey değişti: işlenmiş gıdalar, asitli içecekler, atalarımızın hiç yapmadığı şeyler.

Atalarınızdaki oluk muhtemelen sadece çiğnemeden geliyordu. Sizdeki kama biçimli çentik muhtemelen gelmiyor.

Belki dişlerinize biraz daha nazik davranmak iyi olabilir. Daha yumuşak fırçalama, daha az asitli içecek. Ve primat kuzenlerimizle aramızdaki "benzersizliğimiz" konusunda biraz daha alçakgönüllü olmak.

Bir dahaki sefere diş hekimine gittiğinizde, bu küçük çentiklere bakıp yabani primat dostlarınızı düşünebilirsiniz. Doğal diyetleriyle, bizim kendimize taktığımız drama tamamen yabancı.

Şimdi bu, gülümsenecek bir şey.

Kaynak: Evrimsel diş hekimliği araştırması, primat karşılaştırmalı çalışması