Dünya'nın En Büyük Değişimi: Oksijenli Atmosfere Geçiş

Şöyle hayal et: İki milyar yıl önce, Dünya. Atmosfer, daha önce hiç olmadığı bir şekilde değişiyor. Soluduğumuz oksijen, havada yavaş yavaş belirmeye başlıyor. Sanki gezegen, tarihinin en büyük dönüşümüne hazırlanıyor ve nefesini tutuyor.

Bilim insanları buna Büyük Oksidasyon Olayı diyor ve hakikaten önemli bir şey. İşte bu dönemde Dünya, oksijensiz yaşamın hüküm sürdüğü bir yerden, ormanların, okyanuslardaki balıkların ve sonunda bizim yaşadığımız bir gezegene dönüştü.

Araştırmacılar yıllardır bu dönemi anlamak için antik kayaları inceliyor. Dünya'nın günlüğünü okumak gibi bir şey — tek farkla, bu günlük taşların içinde gömülü kimyasal izlerden oluşuyor. Rusya ve Gabon'daki kayalarda bulunan bir işaret, Dünya'nın karbon döngüsünde gezegen çapında büyük bir bozulma olduğuna kanıt olarak yorumlanıyor. Hatta kendine dramatik bir isim bile bulmuş: Shunga-Francevillian olayı.

İşte işin ilginçleştiği yer burası.

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden bir ekip, bu Rus kayalarını daha yakından incelemeye karar verdi. Özellikle de Zaonega formasyonunu — ki bu arada dünyanın bilinen en eski fosil petrol yataklarından biri. Buralar sıradan kayalar değil. İçlerinde yaklaşık iki milyar yıldır kilitli kalmış antik organik madde var.

Araştırmacılar akıllıca bir şey yaptı. Kayaların kendisini analiz etmek yerine, kayaların içinde hapsolmuş küçük gaz ceplerine baktılar. Başlangıçtan beri mühürlenmiş olan bu küçük zaman kapsülleri. Buldukları şey her şeyi değiştirdi.

Gezegen çapında bir olayın kanıtı yerine, bu garip karbon imzasının açıklaması belki de çok daha yerde yatıyor. Ekip şunu öne sürüyor: magma bu antik deniz tabanı tortullarının içinden geçerken ısıtmış ve metan gibi hidrokarbonlar oluşturmuş. Deniz tabanına yakın mikroplar da bu metanı yemiş ve geride kendi kimyasal izlerini bırakmış.

Başka bir deyişle, Dünya'nın karbon döngüsünün gezegen ölçeğinde çıldırdığının kanıtı gibi görünen şey, belki de antik okyanusun bir köşesinde yaşananların hikayesi.

Burada dikkatli olmak istiyorum. Bu, Büyük Oksidasyon Olayı'nın gerçekleşmediği anlamına gelmiyor. Oksijen o dönemde yine atmosferde birikmeye başladı. Ama bu çalışma, hangi kayaların gerçek hikayeyi anlattığını, hangilerinin sadece kendi mahalle olaylarını abarttığını daha dikkatli seçmemiz gerekebileceğini gösteriyor.

Norveç Jeoloji Kurumu'ndan Aivo Lepland güzel ifade etmiş: "Dünya, oksijen atmosferde belirmeye başladığı o dönemde çılgınlar gibiydi. Bizim değerlendirmeye çalıştığımız şey, Dünya'nın oksijenlenmesinin nedenleri ve sonuçları. Bu bilgi kayalarda arşivlenmiş durumda. Ne olduğunu incelemek istiyorsan, kayaları incelemen gerekiyor."

Ve bazen kayaları daha dikkatli incelemek, bildiklerimizi yeniden yazmak demek.

Bu hikayede beni özellikle büyüleyen şey, bilimin nasıl işlediğini göstermesi. Yanılmak başarısızlık değil. Öğrenmenin yolu. Bu araştırmacılar bir şeyleri çürütmek için yola çıkmadı. Sadece "ya başka bir açıklama varsa" diye sordu ve kanıtları nereye götürüyorsa oraya gitti.

Bilim, özünde böyle çalışıyor.

Sonuç mu? İki milyar yıl önce yaşanan olaylardan — insanlardan, dinozorlardan, tanıyabileceğimiz hemen hemen her şeyden önce — bahsederken bile keşfedilecek daha çok şey var. Gezegenimiz kayalarının içinde çok uzun zamandır sırlar saklıyor.

Merakla bekliyorum, başka ne gizliyorlar?

Sen ne düşünüyorsun? Dünya'nın antik geçmişine dair diğer "kesinleşmiş" bilimsel yorumlara şüpheyle yaklaşmalı mıyız? Aşağıya düşüncelerini yaz, bu konulardaki bakış açılarını duymaktan her zaman memnuniyet duyarım!

Kaynak: Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü araştırmacıları antik karbon izotop sinyalinin yorumunu sorguluyor