Uzaydan İzlenen Okyanuslar: El Niño'yu Önceden Görmek

Şöyle düşün: Dünya'nın nabzını uzaydan dinliyoruz. Evet, gerçekten dinliyoruz.

NASA'nın Sentinel-6 Michael Freilich uydusu — adı bir bilim kurgu filmi karakterine benziyor, kabul ediyorum — Pasifik Okyanusu'nu yakından takip ediyor. Son gözlemler ise araştırmacıların dikkatini çekecek düzeyde.

Güney Amerika kıyılarının açığında alışılmadık derecede sıcak dev bir su kütlesi oluşuyor. Su sıcaklığı ve deniz seviyesi normalin belirgin şekilde üzerinde. Uydu o kadar hassas ki, Dünya'dan yaklaşık 1340 kilometre yükseklikten santimetrenin kesirleri kadar küçük değişimleri bile tespit edebiliyor. Bu cihaz gerçekten etkileyici.

Kelvin Dalgası: Fizik Sınavı Değil

İşin ilginç kısmı burası: Isınmanın arkasında Kelvin dalgası denen bir olgu var. Kulağa karmaşık geliyor, aslında değil.

Havuzun yüzeyine hafifçe vurduğunda ne olur? Suda bir dalgalanma oluşur ve bu dalgalanma havuzun diğer ucuna kadar ilerler. Kelvin dalgaları da benzer şekilde çalışır, tek farkla: Yüzlerce kilometre genişliğindeler ve tüm Pasifik Okyanusu'nu kat ediyorlar.

Bu dalgalar, batı Pasifik üzerindeki rüzgar kalıpları yön değiştirdiğinde oluşuyor. Normalde doğuya doğru esen rüzgarlar tersine döndüğünde, batı Pasifik'te biriken sıcak yüzey suyu Güney Amerika'ya doğru akmaya başlıyor.

Birkaç ay üst üste peş peşe Kelvin dalgaları geldiğinde ne olur? El Niño koşulları ortaya çıkar. Sıcak su Peru, Ekvador ve Kolombiya kıyılarında yığıldığında, işte o zaman El Niño başlamış demektir.

Neden Önemli?

Belki düşünüyorsunuz: "Okyanus biraz ısınmış, ne olacak ki?"

Ama El Niño sadece sıcak su değil. Tüm gezegenin hava kalıplarını kökten değiştiriyor:

• Kuraklıklar bazı bölgelerde patlak verirken, diğerleri sel altında kalıyor
• Jet stream kayıyor, fırtınaların rotaları değişiyor
• Tarım, su kaynakları ve ulaşım sistemleri etkileniyor

Okyanusla atmosfer sürekli haberleşen iki yakın dost gibi. Doğu Pasifik'te yüzey ısındığında, atmosferin davranışı değişiyor. Bu değişim binlerce kilometre ötedeki hava durumunu etkiliyor.

Hafif El Niño'lar genellikle tropikal Pasifik bölgesini etkiler. Ama güçlü olanları? 1997-98 ve 2015-16 olayları Afrika'da kuraklık, Kaliforniya'da sel baskınları yarattı, ekosistemleri ve ekonomileri alt üst etti.

Peki Ne Bekleniyor?

Bilim insanlarının dürüst cevabı: Henüz bilmiyoruz.

"Henüz tam anlamıyla yetişiyor," diyor NASA Jet Propulsion Laboratory'den deniz seviyesi araştırmacısı Josh Willis. "Ne kadar büyüyeceğini göreceğiz."

El Niño olayları genellikle kasım ile ocak arasında zirve yapıyor. Dolayısıyla tam tabloyu görmemiz için aylar var. Ama işaretler ortada ve NASA gözetimde.

Bu Bilgiyle Ne Yapabiliriz?

Çoğumuz için yapabileceğimiz fazla bir şey yok, sadece bilgi sahibi olmak ve bu tür gezegen ölçümlerini mümkün kılan mühendislik harikasına biraz hayranlık duymak yeterli.

Ama çiftçiler, su yöneticileri, acil durum planlamacıları ve politika yapıcılar için bu veri altın değerinde. Hava ekstremlerine dair ne kadar erken uyarı alırsak, o kadar iyi hazırlanabiliriz.

Sentinel-6 görevi 2020'den beri okyanuslarımızı izliyor. Üstelik 1992'ye uzanan daha uzun bir kayıt zinciri var. Yani bilim insanları otuz yılı aşkın süredir deniz seviyesini ve okyanus sıcaklığını takip ediyor.

Bir uydu geçişiyle gezegenimizin iklim hikayesini izliyoruz.

El Niño'nun dünyanın bir ucunda hava durumunu etkilediğini duyduğunuzda şunu unutmayın: Yukarıda, bir NASA bilim insanının adını taşıyan uydu, bize gelişini haber veriyor.

Gerçekten etkileyici değil mi?