Okeanning Termometri: Kosmosdan El Nino'ni Kuzatish

Mana, bu haqda gapirsam — olimlar El Nino paydo bo'lishini kosmosdan real vaqtda kuzatishlari mumkin. Bu shunchaki taassurot emas, balki haqiqat.

NASA'ning Sentinel-6 Michael Freilich sun'iy yo'ldoshi — ismi esa film qahramoniga o'xshaydi — Tinch okeanini uzluksiz kuzatib kelmoqda. Va yaqinda u muammoga sabab bo'lishi mumkin bo'lgan narsani aniqladi.

Janubiy Amerika qirg'oqbo'yida g'ayrioddiy darajada issiq suv to'planayapti. Suv harorati va dengiz sathi odatiy holatdan sezilarli darajada baland. Sun'iy yo'ldosh shunday aniqki, u 1330 kilometr balandlikdan bir necha dyuym ulushidagi o'zgarishlarni ham sezadi. Bu qanchalik aql borganda?

Kelvin To'lqini Nima? (Fizika imtihoni emas)

Mana bu yerda voqea qiziqarli bo'lib qoladi. Issiq suvning paydo bo'lishi Kelvin to'lqini bilan bog'liq. Bu nom eshitibqo'rqsangiz — xavotir olmang, tushuntiraman.

Balki siz hovuzda suv yuzasini turtkan bo'lsangiz kerak. Suv to'satdan joyida qolmaydi — u to'lqin hosil qilib butun hovuz bo'ylab tarqaladi. Kelvin to'lqinlari ham shunga o'xshaydi, lekin ular juda katta (yuzlab kilometr kenglikda) va butun Tinch okeani bo'ylab harakatlanadi.

Bu to'lqinlar g'arbiy Tinch okeani ustida shamol yo'nalishi o'zgarganda paydo bo'ladi. Odatdagidek sharqqa esadigan shamol boshqa tomonga qarab esishni boshlaydi. Natijada g'arbiy Tinch okeanida to'plangan issiq suv Janubiy Amerika tomon qayta boshlaydi.

Muhimi shundaki — bir necha oy davomida ketma-ket bir necha Kelvin to'lqini yuzaga kelsa, El Nino holati rivojlanadi. Issiq suv Peru, Ekvador va Kolumbiya qirg'oqlarida to'planadi va shunday qilib El Nino boshlanadi.

Bu Nega Muhim?

Siz: "Yaxshi, okean biroz issiqroq bo'lyapti. Xo'p, nima bo'ldi?" — deb o'ylashingiz mumkin.

Lekin El Nino faqat issiq suv emas. U butun sayyorada ob-havo rejimini tubdan o'zgartiradi:

• Qurg'oqchilik ba'zi hududlarda, boshqalarida kuchli yomg'ir
• Oqim izi siljishi bo'ronlar yo'nalishini o'zgartiradi
• Ta'sir zanjirida qishloq xo'jaligi, suv ta'minoti va hatto transport tizimlariga ta'sir qiladi

Bunday tasavvur qiling: okean va atmosfera — ikki yaqin do'st, ular doim bir-biri bilan muloqot qiladi. Sharqiy Tinch okeanida suv yuzasi qiziganda, atmosfera boshqacha ishlaydi. Bu o'zgarish keyin uzoqlarga tarqaladi va minglab kilometr uzoqlikdagi ob-havoni ta'sirlantiradi.

Ba'zi El Ninolar yengil bo'ladi — ular asosan tropik Tinch okeani atrofidagi hududlarga ta'sir qiladi. Lekin kattalari? 1997-98 va 2015-16 yillardagi voqealar Afrikada qurg'oqchilik, Kaliforniyada suv toshqini va butun dunyo bo'ylab ekotizimlar hamda iqtisodiyotni izdan chiqardi.

Bashorat? Kutiling

Olimlardan to'g'ri javob: hali bilmaymiz, bu El Nino qanchalik katta bo'ladi.

"U kuchayib bormoqda," — deydi Josh Willis, NASA Jet Propulsion Laboratory'da dengiz sathi tadqiqotchisi. "Qanchalik katta bo'lishini kuzatamiz."

El Nino voqealari odatda noyabrdan yanvargacha eng yuqori cho'qqiga chiqadi, shuning uchun to'liq manzarani bilish uchun yana bir necha oy bor. Ammo belgilar ko'rinmoqda va NASA kuzatmoqda.

Bu holatda meni chinakam qiziqtiradigan narsa — texnologiya yordamida Yer sayyorasi "tirik belgilarini" olishimiz. El Nino kelishini kutib o'tirmayapmiz — uning pulsini tekshirmoqdamiz, haroratini o'lchamoqdamiz va okean bo'ylab harakatini real vaqtda kuzatmoqdamiz.

Bu haqda o'ylab ko'rsangiz, bu juda ajoyib.

Bu Bilimdan Nima Foyda?

To'g'rirog'i aytsam — ko'pchilik uchun buni qilishga unchalik imkon yo'q, faqat xabardor bo'lish va bu kabi planetary monitoring'ni qilish imkonini beruvchi ajoyib muhandislikni qadrlash kerak.

Lekin fermerlar, suv boshqaruvchilari, favqulodda vaziyat rejalashtiruvchilar va siyosatchilar uchun bu ma'lumot oltin qiymatida. Ob-havoning ekstremal holatlari haqida qancha erta xabar olsak, shuncha yaxshi tayyorgarlik ko'rishimiz mumkin.

Sentinel-6 missiyasi 2020-yildan beri okeanlarimizni kuzatib kelmoqda va bu 1992-yildan boshlangan uzoq tarixning bir qismi. Ya'ni olimlar 30 yildan ortiq vaqt davomida dengiz sathi va okean haroratini kuzatib kelmoqda. Biz sayyoramiz iqlimi tarixini kuzatmoqdamiz — bir sun'iy yo'ldosh o'tishi bilan bir marta.

Shunday qilib, keyingi safar El Nino dunyoning biror joyida ob-havoni o'zgartirayotganini eshitsangiz, esda tutingki — fazoning bir joyida NASA olimi nomi bilan atalgan sun'iy yo'ldosh uning kelishini ko'rishda yordam bermoqda.

Bu juda ajoyib, to'g'rimi?