Ewolucja człowieka: nie linia, tylko krzew

W szkole uczyli nas, że wszystko szło prosto. Małpa wstaje na tylne łapy, mózg rośnie, aż nagle pojawia się człowiek. Proste, eleganckie, ładne na rysunku. Tylko że rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej.

W Etiopii, na terenie Ledi Geraru, naukowcy z Arizona State University pracują od ponad dwudziestu lat. I właśnie odkryli coś, co burzy ten prosty obraz.

Dwa różne gatunki obok siebie

Między 2,6 a 2,8 miliona lat temu na tym samym terenie żyły co najmniej dwa różne gatunki homininów. Wczesni przedstawiciele naszego rodzaju — Homo — współistnieli z kuzynami z grupy Australopithecus. Tych samych, do których należała słynna Lucy.

Nie było więc jednej linii prostej. Raczej gęsta plątanina gałęzi, które rosły obok siebie w tym samym czasie.

Dowodem na to są zaledwie trzynaście zębów. Ale zęby potrafią opowiedzieć zaskakująco dużo — o diecie, o czasie życia, o pokrewieństwie.

Nie Lucy, tylko ktoś inny

Zęby nie należały do Australopithecus afarensis — gatunku Lucy. To potwierdza, że jej linia wymarła około 2,95 miliona lat temu i nie dała bezpośrednio początku naszemu rodzajowi.

Znalezione zęby pochodzą z nieznanego dotąd gatunku australopiteka. Naukowcy nie nadali mu jeszcze nazwy — po prostu wiedzą, że to coś innego.

Datowanie przez wulkan

Jak ustalili wiek tych zębów? Pomogła geologia. Etiopia leży w strefie ryftu, gdzie od milionów lat wybuchają wulkany. Popioły po erupcjach zawierają kryształy, które można precyzyjnie datować.

Skamieniałości leżą między warstwami popiołu. Datując te warstwy, można określić wiek tego, co znajduje się pomiędzy nimi. W Ledi Geraru erupcje powtarzały się regularnie, więc badacze mają coś w rodzaju naturalnego kalendarza.

Dawny krajobraz

Dzisiaj okolice Ledi Geraru to surowe, suche badlandy. Ale 2,6–2,8 miliona lat temu wyglądało to zupełnie inaczej — były tam rzeki, jeziora, roślinność. Naukowcy odczytują to z osadów otaczających skamieniałości.

To ważne, bo pokazuje, jak dwa różne gatunki mogły żyć obok siebie. Może korzystały z innych źródeł pokarmu. Może zajmowały różne fragmenty tego samego terenu.

Ewolucja jak krzew

Jeden z badaczy ujął to krótko: ewolucja człowieka to nie linia, tylko krzew. Gałęzie odchodzą, niektóre giną, inne trwają.

Przez miliony lat na Ziemi współistniało kilka różnych linii ludzkich. Jedne prowadziły donikąd. Jedna z nich — ta, która dała początek naszemu gatunkowi — przetrwała.

Co dalej?

Naukowcy nie spieszą się z nadawaniem nazwy nowemu gatunkowi. Chcą więcej kości, więcej danych, lepszego zrozumienia, jak te linie ze sobą współgrały.

Projekt Ledi Geraru trwa od 2002 roku i wciąż przynosi nowe odkrycia — najstarszego znanego przedstawiciela rodzaju Homo, najstarsze narzędzia kamienne. Każde znalezisko pokazuje, że bycie człowiekiem oznaczało kiedyś dzielenie świata z wieloma kuzynami.

Nauka, która się zmienia

Najciekawsze w tym wszystkim jest to, że nasza wiedza o własnych początkach wciąż się zmienia. Podręczniki starzeją się szybciej niż można je wydrukować. I to nie jest błąd — to właśnie istota nauki.

Ewolucja człowieka jest bardziej skomplikowana, bardziej chaotyczna i zdecydowanie ciekawsza niż ten prosty schemat z podręcznika.