Matematika Tasodifan G‘oyaingizga Mos Kelganda
Fiziklar yillardan beri katta muammo ustida ishlamoqda. Ikki kuchli nazariya bor – biri katta masshtabda tortishishni, ikkinchisi esa mayda zarrachalarning qonunlarini tushuntiradi. Lekin ular birga ishlamaydi.
Tortishish Zarrasini Topish Qiyin
Boshqa kuchlarning hammasi o‘ziga xos kichik zarracha orqali ta’sir o‘tkazadi. Masalan, yorug‘lik zarrachasi elektromagnit kuchni ko‘tarib yuradi. Tortishishda esa shunday zarracha topilmagan. Uni “graviton” deb atashadi, lekin u hali topilmagan.
Buning natijasida “hamma narsani tushuntiruvchi nazariya” hali to‘liq shakllanmagan.
String Nazariyasi – Eski G‘oya
1960-yillarda olimlar yangi g‘oya o‘ylab topishdi. Ularning fikricha, hamma narsa – zarrachalar, kuchlar va tortishish ham – juda kichik tebralayotgan iplardan iborat. Bu iplar qanday tebransa, shunga qarab turli zarrachalar paydo bo‘ladi.
Bu nazariya juda qiziq edi. Lekin uni isbotlash uchun 10 ta o‘lcham kerak bo‘lardi. Va uni laboratoriyada sinab bo‘lmaydi. Shuning uchun keyinchalik bu g‘oya orqaga surildi.
Yangi Tadqiqot Nima Ko‘rsatdi?
Caltech universitetidagi guruh oddiy to‘rtta qoida asosida hisob-kitob qildi:
- Ehtimollar to‘g‘ri bo‘lishi kerak
- Fizika qonunlari hamma joyda bir xil ishlaydi
- Yuqori energiyalarda ham fizika mantiqiy bo‘lishi kerak
- Eng sodda matematik modeldan foydalanilishi kerak
Ular shu to‘rt qoida bilan hisob-kitob qilganda, string nazariyasining asosiy formulalari chiqib keldi. Bu formulalari yangi emas – ular 50 yildan beri string nazariyasi bilan bog‘liq.
Bu String Nazariyasini Isbotladimi?
Yo‘q. Bu laboratoriyada tajriba emas. Bu faqat matematik natija. Ular oddiy qoidalardan boshlab, string nazariyasiga mos formulalari hosil qilishdi.
Bu natija shuni ko‘rsatadiki, string nazariyasi faqat “o‘ylab topilgan” g‘oya emas. U oddiy qoidalar asosida tabiiy tarzda paydo bo‘lishi mumkin.
Nima Uchun Bu Muhim?
Bu tadqiqot “hamma narsani tushuntiruvchi nazariya”ni topishga yordam beradi. U hali isbotlanmagan, bu esa faqat matematik yo‘l bilan ko‘rsatilgan misol. Faqat qoida asosida, tabiiy tarzda g‘oya paydo bo‘ldi. Bu qiziqarli va ma’no jihatdan qimmatlidir.