Koinotning eng kichik asboblari
Agar siz biror narsani qayta-qayta kesib, nihoyatda kichik qismiga yetib borsangiz, u yerda hatto atom ham yo‘q. Faqat tebranishlar bor. Mana shu g‘oya, fizik olimlar orasida "tor nazariyasi" deb ataladi.
Bu torlarni qanday topish mumkin?
Olimlar avval bu torlarni bor deb hisoblamadilar. Ular faqat zarralar bir-biri bilan juda kuchli to‘qnashganda qanday harakat qilishi haqidagi oddiy qoidalarni oldilar. Shunday qilib, hisob-kitob qilganda, torlar o‘z-o‘zidan paydo bo‘ldi. Bu katta kashfiyot.
Nima uchun bu muhim?
1960-yillarda olimlar zarralarni to‘qnash tirib, ularning massasi va aylanishi bo‘yicha tartibli ketma-ketlik topdilar. Bu ketma-ketlik torning turli chastotada tebranishiga o‘xshaydi. Shu sababli olimlar bu zarralarni torning turli tebranishlari deb hisoblashdi.
Eng katta muammo
Kvant fizikasi va tortishish kuchi birga ishlamaydi. Ularning matematikasi cheksizlikka aylanib ketadi. Tor nazariyasi bu muammoni hal qilishi mumkin. Chunki bu nazariya tortishish kuchi hamdagi zarralarni ham hisobga oladi.
Bu nimani bildiradi?
Yangi tadqiqot tor nazariyasini to‘liq tasdiqlamaydi. Lekin uni "faqat matematik o‘yin" emasligini ko‘rsatadi. Bu nazariya tabiatning asosiy qoidalaridan kelib chiqadi. Shuning uchun olimlar bu nazariya haqiqatga yaqinroq ekanligiga ishonishadi.