Miya: Kalla ichidagi bashoratchi?

Bir xonaga kirdingiz va hech kim gapirmasa ham, kimdir sizdan jahli chiqayotganini "his qildingiz". Yoki doimiy ravishda bir xil xatolarni takrorlayverasizmi? Masalan, doim qiyin insonlar bilan do'stlashasizmi?

Buni shunchaki "omobatsizlik" deb o'ylaysiz. Lekin yangi tadqiqotlar boshqacha narsani ko'rsatmoqda: bular shunchaki tasodif emas, balki miyamizning ishlash usuli. Qiziq tomoni, mashhur psixolog Zigmund Freyd 130 yil avin bu haqda to'g'ri taxmin qilgan.

Miya — bu "bashorat mashinasi"

Zamonaviy neyrobiologiyada "bashorat paradaymi" degan tushuncha bor.

Odamlar miyani videokamera deb o'ylashadi: ko'z ko'radi, miya esa shunchaki tasvirni qayta ishlaydi. Lekin aslida hamma narsa boshqacha. Miyamiz — bu bashorat mashinasi.

Miya voqea yuz berishini kutib o'tirmaydi. U o'tmishdagi tajribalarga tayanib, "keyingi daqiqa nima bo'ladi?" deb doimiy taxmin qilib turadi. Agar taxmin to'g'ri chiqsa, hammasi joyida. Agar xato bo'lsa (buni "bashorat xatosi" deyiladi), miya buni tushunish uchun qattiq harakat qiladi.

Freydning "Proyeksiya"si va Neyrobiologiya

Freyd "proyeksiya" (loyiha qilish) degan tushunchani o'rganatgan. Bu — o'z ichimizdagi his-tuyg'uni boshqaga "yopishtirib" qo'yish. Masalan, o'zingiz kayfiyatsiz bo'lsangiz, atrofingizdagi hamma odamlar ham xafa bo'lib ko'rinadi.

Yangi tadqiqotlar shuni isbotladiki, Freyd aytgan "proyeksiya" aslida miyadagi "bashorat xatosi" bilan bir xil.

Agar o'tmishda ko'p rad etilgan bo'lsangiz, miyangizda "rad etilish bashorati" shakllanadi. Endi do'stingiz sizga qisqa SMS yozsa, miyangiz "u band bo'lishi mumkin" deb emas, "u mendan xafa bo'ldi!" deb o'ylaydi. Ya'ni, miya voqea sodir bo'lishini kutmaydi, u voqeani o'zi xohlagan shaklga keltirib oladi.

Nega biz doim bir xil xatoni qilamiz?

Bu savolga javob ham shu yerda. Nega biz doim bir xil yomon odatga yoki yomon munosabatlarga bog'lanib qolamiz?

Chunki miyamiz barqarorlikni yaxshi ko'radi. Unga "noaniqlik" yoqmaydi. Ba'zan miya uchun xato, lekin ma'lum bo'lgan bashoratga ergashish, yangi va noma'lum narsani o'rganishdan ancha osonroq. Shuning uchun ham odamlar "qotib qolgan" fikrlar bilan yashayveradi. Agar miya "dunyoni qo'rqinchli" deb qaror chiqargan bo'lsa, u hatto hamma narsa zo'r bo'lganda ham, qo'rqinchli narsalarni qidirib topadi.

Mening fikrim: Miya — bu uzluksiz jarayon

Meningcha, bu juda ajoyib kashfiyot. Bu psixologiya (his-tuyg'ular) va neyrobiologiya (neyronlar ishlashi) o'rtasidagi ko'prikdir.

Bizning "shaxsiyatimiz" — bu aslida o'tmishdan to'plangan bashoratlar to'plamidir. Yaxshi yangilik shundaki, bu bashoratlarni yangilash mumkin! Yangi tajribalar, terapiya yoki meditatsiya orqali miyamizni "qayta o'qitish" mumkin. Biz miyamizga dunyo har doim ham oldindan aytilganidek qo'rqinchli emasligini o'rgata olamiz.

Shuning uchun, keyingi safar kimningdir fikrini "o'qiganingizni" his qilsangiz, bilingki, bu shunchaki miyangizning juda aqlli taxmini bo'lishi mumkin!