Czasem najważniejsze odkrycia robi się zupełnie przez przypadek

Oto ciekawostka na temat nauki: najbardziej ekscytujące odkrycia czasem przychodzą zupełnie przypadkowo.

Doktor Rowan Martindale szła ze swoim zespołem badawczym przez dolinę Dadès w Maroku. Nie szukała niczego przełomowego. Zajmowali się starożytnymi ekosystemami raf koralowych, które miliony lat temu znajdowały się pod dnem oceanu pokrywającego ten region.

Ale kiedy przechodzili przez zwietrzałe warstwy skalne, coś przykuło jej uwagę.

„Te piękne, pofalowane powierzchnie warstw... Powiedziałam: Stéphane, chodź tu. To struktury zmarszczkowe!"

Struktury zmarszczkowe to w zasadzie starożytne odciski palców. Zostawiają je mikrobialne maty – te śliskie, dywanowate skupiska bakterii i glonów, które pewnie widzieliście na płytkich obszarach przybrzeżnych. Kiedy takie maty rosną na piaszczystym osadzie, zostawiają po sobie charakterystyczne faliste tekstury, które mogą się skamienieć z biegiem czasu.

Jest jednak pewien haczyk: te struktury zwykle spotyka się w płytkich, nasłonecznionych wodach, gdzie organizmy fotosyntetyzujące mogą przetrwać. Są też delikatne. Kiedy około 540 milionów lat temu pojawiły się zwierzęta ryjące w osadach dna morskiego i zaczęły mieszać osady, te subtelne formy zazwyczaj ginęły, zanim mogły się zachować.

Więc kiedy Martindale uświadomiła sobie, że patrzy na struktury zmarszczkowe w skałach, które powstały w głębokiej wodzie – co najmniej 180 metrów pod powierzchnią, gdzie światło słoneczne fizycznie nie dociera – odkrycie nie miało absolutnie sensu.

„Struktury zmarszczkowe, zwykle fotosyntetycznego pochodzenia, nie powinny występować w tym głębokowodnym środowisku."

Zespół badawczy wiedział, że mają do czynienia z czymś dziwnym. Nie zamierzali jednak ogłaszać niczego nadzwyczajnego bez nadzwyczajnych dowodów. Zabrali się więc do pracy, analizując wszystkie możliwe aspekty.

Najpierw potwierdzili geologię: tak, to zdecydowanie osady głębokowodne. Analiza chemiczna wykazała podwyższony poziom węgla w osadzie – kolejny sygnał biologiczny sugerujący, że coś żywego tam było. Ale prawdziwa zagadka wciąż pozostawała nierozwiązana. Jeśli nie glony kochające słońce, to co stworzyło te starożytne mikrobialne maty?

Odpowiedź, jak się okazuje, kryje się w zupełnie innym typie życia: bakteriach chemosyntetycznych.

Te niezwykłe organizmy w ogóle nie potrzebują światła słonecznego. Zamiast tego wytwarzają energię z reakcji chemicznych – pomyślcie o siarkowodorze lub metanie wyciekającym spod dna morskiego. Nowoczesne nagrania podwodne pokazały, że mikrobialne maty chemosyntetyczne faktycznie tworzą się w ciemnych głębinach oceanu, daleko poniżej granicy, do której dociera jakiekolwiek światło.

Zespół doszedł do wniosku, że te starożytne struktury zmarszczkowe najprawdopodobniej zostały stworzone przez bakterie chemosyntetyczne żyjące w głębokiej wodzie, z dala od słońca. To odkrycie przepisuje to, co myśleliśmy, że wiemy o tym, gdzie drobnoustrojowe życie mogło rozkwitać w ziemskiej przeszłości.

To, co naprawdę mnie zachwyca w tej historii, to sposób działania nauki. Martindale nie zamierzała podważać naukowego konsensusu – po prostu zauważyła coś niezwykłego podczas wędrówki, zaufała swojej intuicji i podążyła za dowodami, dokądkolwiek one prowadziły. To nauka w najlepszym wydaniu: zachować ciekawość i pozwolić rzeczywistości nas zaskakiwać.

Starożytne oceany były zdecydowanie znacznie bardziej żywe i złożone, niż sobie często wyobrażamy. Nawet w najgłębszych, najciemniejszych wodach życie znajdowało sposób. A gdzieś w tych starożytnych skałach Maroka odciski palców stworzeń, które żyły 180 milionów lat temu, wciąż się zachowały – czekające na kogoś wystarczająco ciekawego, kto przyjdzie i zauważy.