Dwadzieścia lat ciszy i niespodziewane rozwiązanie zagadki

Muszę się przyznać — kiedy pierwszy raz natknęłam się na tę historię, musiałam przeczytać ją dwa razy. Dwa stada ptaków, które wyglądają dokładnie tak samo, a nagle okazują się być różnymi gatunkami? Jak to w ogóle możliwe?

Rozłóżmy to na czynniki pierwsze.

Nie ta tożsamość, co myślałeś

Przez długie lata naukowcy byli pewni, że na wyspach w pobliżu Japonii żyje jeden gatunek ptaka — myszołów japoński. Mały, oliwkowo ubarwiony ptak wędrowny — nic szczególnie rzucającego się w oczy. Ale jest jeden haczyk: część tych ptaków zamieszkiwała Wyspy Izu (tuż na południe od Tokio), podczas gdy inne żyły jakieś 1000 kilometrów dalej, na Wyspach Tokara.

Z wyglądu? Identyczne. Ten sam rozmiar, takie same pióra, dokładnie wszystko. Ale kiedy badacze zaczęli analizować genetykę mniej więcej dekadę temu, wyszło coś ciekawego. DNA się różniło. Nie troszkę — znacząco.

Z czasem naukowcy kopią głębiej. Przeanalizowali całe genomu. Przejrzeli okazy muzealne. Posłuchali śpiewu ptaków. I wszystko wskazywało na jeden wniosek: to nie były po prostu populacje tego samego gatunku, które trochę się od siebie oddaliły. To były dwa osobne gatunki włożone do jednego worka.

Witaj,Tokaro

Oficjalnie mamy więc nowy gatunek: myszołówek tokara (Phylloscopus tokaraensis). Ostatni raz Japonia doczekała się nowego opisanego gatunku ptaka w 1982 roku — ponad czterdziestoletnia przerwa! Odkrycia dokonali badacze z Uniwersytetu w Uppsali, Uniwersytetu w Göteborgu oraz japońskich instytucji. Ich wniosek jest jasny: te maleńkie wyspowe ptaki są odrębne.

A co jest naprawdę szalone? Gdyby nie analiza DNA, mogłybyśmy nigdy się o tym nie dowiedzieć. Ptaki nie wyglądają inaczej. Nie zachowują się diametralnie inaczej. Główna wskazówka przyszła ze śpiewu — są subtelne różnice — ale nawet one nie rzucały się w oczy od razu.

Per Alström z Uniwersytetu w Uppsali ujął to trafnie: „To pokazuje, jak ważne jest wykorzystywanie metod genetycznych do odkrywania ukrytej bioróżnorodności w czasach globalnego kryzysu bioróżnorodności."

I szczerze? Ta myśl mną zawładnęła.

Czemu to w ogóle jest istotne?

Możesz sobie myśleć: „No i co z tego, że są dwa podobnie wyglądające gatunki zamiast jednego? Czy to naprawdę ma znaczenie?"

Ma. I to ogromne. Chodzi o ochronę przyrody.

Oba gatunki żyją na małych wyspowych siedliskach. Wyspy Tokara to drobna sprawa — nieco ponad sto kilometrów kwadratowych rozrzuconych na dwunastu wysepkach. Mniejsze niż niejedna wyspa, o której myślisz „no, całkiem spora". Żeby było jasne — mniejsze niż Fårö.

Kiedy gatunek żyje na takim ograniczonym terenie, jest już podatny na zagrożenia. A tu badacze ustalili dodatkowo, że oba gatunki mają bardzo niską różnorodność genetyczną. Czyli populacje mogą być bardziej wrażliwe na zmiany środowiska, choroby czy utratę siedlisk.

Na razie myszołówek japoński jest klasyfikowany jako narażony i chroniony w Japonii jako Pomnik Przyrody. Ale skoro wiemy, że tak naprawdę mamy dwa gatunki — i że myszołówek tokara jest równie rzadki — naukowcy rekomendują, by oba otrzymały status gatunku narażonego.

Szerszy obraz

To odkrycie skłania mnie do myślenia o wszystkich innych gatunkach, które mogą ukrywać się na widoku. Ile jeszcze „pojedynczych" gatunków to w rzeczywistości dwa (albo więcej) gatunki, które ewoluowały osobno, a skończyły wyglądając tak samo?

Badacze podkreślają, że metody genetyczne są kluczowe dla poznania prawdziwej bioróżnorodności — szczególnie teraz, kiedy patrzymy w twarz tak ogromnej utracie gatunków na całym świecie. Im pełniejszy obraz tego, jakie gatunki istnieją, tym skuteczniej możemy je chronić.

Te maleńkie wyspowe ptaki może nie są efektowne. Nie zostaną twarzami kampanii ochronnych. Ale mają znaczenie. Mają znaczenie, bo każdy gatunek odgrywa pewną rolę, a każdy gatunek, który wymiera — to strata, której nie da się odzyskać.

Więc następnym razem, kiedy usłyszysz o czymś małym i pozornie nieistotnym, co właśnie zrobiło furorę w nauce, pomyśl o tej historii. Czasem najbardziej niezwykłe odkrycia nie są te spektakularne — są ukryte w danych, czekają, aż ktoś przyjrzy się trochę bliżej.

Źródło: ScienceDaily