50 yillik sir: Dunyo okean tubida nima yotadi?

Sizga bir savol beraman: agar sizda 200 ming barrel radioaktiv chiqindi bo'lsa, qayerga qo'yasiz?

Aql bo'lsa — hech qayerga yaqin qo'ymaysiz. Barqaror, xavfsiz, hech qanday muammo bo'lmaydigan joy topasiz.

Endi tasavvur qiling: kimdir "Baltikumi qo'ya qolaymi?" deb aytdi.

Aslida, 1971-ildan 1982-yilgacha aynan shunday bo'lgan. Yevropaning bir necha davlati o'z yadro chiqindilarini Atlantika okeaniga tashlashga qaror qilgan. Bunday qilib — metall barrelni suvga tushirib, unutib qo'yishgan. Va "tushirib qoldirish" degani — bugungi kungacha, ya'ni 50 yildan keyin ham shu yerda yotibdi.

Okeanning siri — va muammosi

Eng qiziq tomoni shuki, bu barrel 40 yildan ortiq vaqt o'tganiga qaramay, hech kim ularning holatini o'rganmagan. Chiqindi maydoni 14,500 kvadrat kilometrni egallaydi. Bu — ba'zi davlatlardan katta hudud. Shunchaki okean tubida yotadi, ichidan nima chiqayotganini hech kim bilmaydi.

Fransiyalik olimlar (CNRS) oxirgi paytda vaziyatni tekshirishga qaror qilishdi. Ularning rejasida edi — avtonom robot yuborish 6,000 metr chuqurlikka. Bu deyarli Marsdagi tadqiqot kabi murakkab ish.

Nima topildi?

Robot butun maydonning atigi 2 foizini skanerlashga muvaffaq bo'ldi. Shu kichik hududda 3,500 dan ortiq barrel aniqlandi.

Agar matematika qilsak — butun joyda o'nlab minglab barrel bo'lishi mumkin.

Lekin eng qiziq qismi boshqacha: bu barrellar endi o'ziga xos "uy" bo'lib qolgan. Dengiz svampalari, akuliflar, qisqichbaqalar — turli jonzotlar bu metall idishlarni bosib olgan.

Bir tomondan — bu ajoyib. Hayot o'z yo'lini topadi, xohlagan joyda ham.

Ammo boshqa tomondan — bu jonzotlar radioaktiv chiqindi ustida yashayapti. Tadqiqotchilar ta'kidlashicha, barrel atrofidagi muhit o'zgarib ketgan. Va eng yomoni — radiasiya shu organizmlarga o'tishi mumkin.

Nega bu muhim?

"Bu 50 yil oldin bo'lgan-ku" — deysiz.

Ha, to'g'ri. Ammo bir muammo bor: biz hali chuqur dengizda uzoq vaqt davomida radiatsiya qanday tarqalishini to'liq tushunmaymiz. Xavfli ekanini bilamiz. Lekin mexanizmini — yo'q.

Shu sababli bu tadqiqot muhim. Olimlar 50 ta barrel atrofidan namuna oldi: cho'kma, suv, mikroblar. Fransiya, Norvegiya, Germaniya va Ispaniya olimlari birgalikda ishlayapti. Bu — chuqur dengizda radioekologiya bo'yicha eng keng qamrovli tadqiqotlardan biri.

Katta manzara

Bu voqea 20-asrning o'ziga xos mantig'ini ko'rsatadi: "Ko'rinmasa, muammo yo'q" degan yondashuv.

Xuddi shunday DDT bilan bo'lgan. Xuddi shunday Vashingtondagi Hanford poligonida bo'lgan. Va Atlantikada ham ishlamagan.

Yaxshi xabar shuki, endi biz bunday narsalarni kuzatish va tushunishda yaxshiroqmiz. Bu tadqiqot o'tmishni o'zgartirmaydi. Ammo bu — buvi-buviLARIMIZ nima qoldirganini bilishimizga yordam beradi. Va bunday xatolarni takrorlamaslikka.

Ba'zan okean sirli bo'ladi. Ammo ba'zan, oxir-oqibat, barcha sirlar yuzaga chiqadi.

Manba: Popular Mechanics