Koinotlararo Aloqa Haqida G'alati Fikr

Sizni bir sahna tasavvur qilishga chorlayman.

Ertalab uyqudan turasz, ish stolingizga borasz, va shunga qarasizki — daftaringizda murakkab matematik tenglama to'liq yechilgan. Ammo siz bunga umuman xotira saqlamaysiz. Kechqurun kimdir yordam berdimi? Yo'q. Choy ichib tunda o'tirdizmi? Bunday voqea bo'lmagan. Tenglamani kimdir yechgan — sizning xatingizda, sizning ruchkangiz bilan — lekin sizning miyangiz bu haqda hech qanday ma'lumot bermayapti.

Bu qo'rqinchli filmning boshlanishi emas. Fizik Maria Violaris o'z yangi nazariyasida bu ssenariy ro'y berishi mumkinligini aytmoqda — agar biz haqiqat boshqacha ekanligini tan olishga tayyor bo'lsak.

Parallel Dunyolar: Yaqin, Lekin Boshqa

Mana bu yerda ishlar g'alati bo'lib ketadi.

Kvant fizikasida "ko'p olamli" degan tushuncha bor. Uning mohiyati shundaki — har safar kvant zarracha biror narsani "tanlaganda" (masalan, elektron o'nga yoki chapga aylanganida), koinot bitta natija tanlamaydi. Balki u shoxlanadi, va har bir mumkin bo'lgan natija o'z tarmog'ida ro'y beradi.

Bir tarmoqda tanga gerbga tushadi. Boshqa tarmoqda — raqamga. Va ikkala koinot o'shaicha davom etaveradi, bir-biridan bexabar holda.

Yillar davomida fiziklar bu parallel dunyolar bir-biridan butunlay ajratilgan deb hisoblashdi. Ular mavjud, albatta, lekin ular hech qachon aloqaga chiqa olmaydilar. Qo'shni kvartiralarda yashashga o'xshaydi — devorlar shu qadar qaliniki, siz qo'shningiz eshigini hech qachon taqillata olmaysiz.

Lekin endi — ehtimol, barchasi o'zgarishi mumkin?

Koinot Devorlarida Yoriq

Violaris shunday g'oya taklif qiladiki, agar u to'g'ri bo'lsa, bu devorlarda teshiklar paydo bo'lishi mumkin. Uning fikricha, ma'lumot texnik jihatdan parallel dunyolar orasida o'tishi mumkin — garchi bu jarayon ilmiy fantastikadan ham g'alati bo'lsa.

Uning ishi "Wigner do'sti" nomli mashhur fikr tajribasiga asoslanadi. Bu ssenariyda bir kishi (aytaylik, Do'st A) kvant sistemasini o'lchaydi va natija oladi. So'ng tashqi kuzatuvchi — "Wigner" — butun bu holatni, Do'st A ni ham o'zi boshqaradigan kvant sistemasi sifatida ko'radi.

Klassik versiyada Wigner Do'st A olgan natijani bilishi mumkin emas — aks holda butun tajriba buzilib ketadi. Lekin Violaris buni boshqacha talqin qiladi: kuchli tashqi kuzatuvchi parallel real tarmoqlar orasida ma'lumot almashishiga erisha oladi.

Eng qiziq qismi shuki: buning uchun xabar yozuvchi kishi o'zini unutishi kerak. Xotirasi butunlay o'chib ketadi. Qabul qiluvchi nuqtai nazaridan ma'lumot shunchaki paydo bo'ladi. Xuddi stolingizdagi yechilgan tenglama singari.

Nima Uchun Bu Hozir Mumkin Emas

Siz albatta shunday o'ylayapsiz: "Demak, boshqa koinotdagi o'zim mendan imtihon javoblarini yuborishi mumkinmi?"

Shoshilmang. Bu yerda juda katta "lekin"lar bor.

Birinchidan, sizga kvant sistemalar ustidan ilohiy darajada nazorat kerak. Inson kattaligidagi kuzatuvchini butun atrof-muhitdan ajratish va uning kvant holatini bevosita boshqarish — bu bizning zamonaviy texnologiyalarimizga butunlay mosa kelmaydi. Bu filmdagi qahramonlarga o'xshaydi, ular haqiqatni o'zlari xohlaganicha boshqaradi.

Ikkinchidan, odamlar tabiiy ravishda kvant superpozitsiyasida mavjud bo'lolmaydilar. Bizning jismlarimiz elektronlar yoki fotonlar kabi xulq-atvorga ega bo'lishi uchun juda katta va murakkab. Bir kishini bir vaqtning o'zida bir nechta natija mavjud bo'ladigan holatga kiritish... buning yo'lini hozircha hech kim bilmaydi.

Uchinchidan, xotira o'chirilishi kerak. Ma'lumot yuboruvchi shaxs o'zi yuborganini umr bo'yi eslay olmaydi. U shunchaki o'z "hozirgi" shaklida mavjud bo'lmay qoladi va boshqa versiya bilan almashtiriladi. Va mana shu yerda noqulay savol paydo bo'ladi.

Bu Aloqami yoki O'ldirishmi?

Mana bu yerda fikrlash murakkablashadi va rostini aytganda, noqulay bo'lib qoladi.

Kompyuter olimi Scott Aaronson (Texas universiteti Kvant axborot markazi rahbari) Violaris g'oyalarini o'ta aniq talqin qiladi. Uning fikricha, hech qanday ma'lumot aslida koinotlar orasida sayohat qilmaydi. Buning o'rniga, sizning bir versiyangiz o'chiriladi va boshqacha ma'lumotga ega bo'lgan boshqa versiya bilan almashtiriladi.

Bir daqiqa o'ylab ko'ring.

Sizning nuqtai nazaringizdan — siz shunchaki "biladigan" narsalarni birdaniga bilib olasiz. Lekin kimdir yuqoridan qarasada, sodda qilib aytganda, siz mavjud bo'lmay qoldingiz va sizning boshqa bir nusxangiz keldi, u esa doimiy ravishda shu ma'lumotlarga ega edi.

Bu aloqa demoqdimi? Yo'q, bu undan ham g'alati narsa — shaxsni almashtirishga ko'proq o'xshaydi.

Violarisning o'zi ham bu noaniqlikni tan oladi. U ta'kidlaydiki, ma'lum bir abstraksiya darajasida "boshqa koinot bilan aloqa qilish" bilan "bir kuzatuvchini boshqasiga aylantirish" o'rtasida kuzatiladigan farq yo'q. Xabar yuborish bilan odamni almashtirish o'rtasidagi chiziq fiziklarning xohlaganidan ko'ra g'oyatdan past bo'lib qoladi.

Nega Bularning Hammasi Muhim?

Rostini aytaman. Bu amalda foydali emas. Biz buni tekshirishga yaqin ham emasmiz. Ertaga parallel koinotdagi "siz" dan xabarlar kutmayapmiz.

Lekin nega bu mavzular menga chin dildan qiziq?

Chunki bu bizni haqiqat aslida nima ekanligini o'ylashga majbur qiladi. Biz odatda koinotni o'zgarishsiz fon sifatida tasavvur qilamiz. Lekin kvant mexanikasi doimiy ravishda "haqiqat" biz o'ylaganidan anchagina moslashuvchan bo'lishi mumkinligini ko'rsatadi.

Va stolingizdagi yechilgan tenglama? U boshqa koinotdan kelganmi, almashtirilgan sizning versiyangiz keltirganmi, yoki siz eslab qolmaydigan o'zingizning ongsizingiz yechganmi — farqi yo'q. Matematika to'g'ri. Javob ishlaydi.

Ehtimol, asosiy xulosa shu. Shunchaki g'alati koinotda javobning kelib chiqishi javobning o'zidan kamroq muhimroq bo'lishi mumkin.

Lekin shuni ham aytib qo'ymoqchimanki — albatta, matematikadan imtihon bo'lishini bilardim. Shunday bo'lsa ham, yordam bermayman. Faqat shunday. 👻