Kosmosga yetdik—endo undan bezovta bo'lib qoldik

Gap shundaki, kosmosga chiqish bir paytlar katta voqea edi. Yiliga bir-ikki marta bo'lar, xolos. Endi esa bu qanday bo'ldi?

2023-yilda raketalar 2020-yildagi uch barobar ko'p uchirildi. Va bu jarayon sekinlashayotgani yo'q.

Men kosmosni yaxshi ko'raman. James Webb teleskopining rasmlari oxirgi yillarda menga shunchalik hayrat berganki...

Lekin bir muammo bor.

Chang — bu muammo

Raketalar uchirilganda, ular qora karbon chiqaradi. Bu chang — odatiy narsa. Avtomobil qo'sh, yong'in kulilari — bularning ham bor.

Farqi nimada?

Bu chang atmosferaning yuqori qatlamlarida 500 marta uzoq turadi.

Besh yuz marta.

Bu raqamni o'ylab ko'ring.

Olimlar (London universitetidan) aytishicha, bu — tartibsiz geoinjiniring. Ya'ni, odamlar iqlimni o'zgartiryapti, lekin hech kim so'ramadi. Hech kim muhokama qilmadi. Oddiygina bo'lib qolyapti.

Geoinjiniring deb nimaga aytiladi? Quyosh nurini fazoga qaytarish uchun atmosferaga nimaidadir sepish. Biz esa buni tasodifan qilyapmiz.

SpaceX va minglab sun'iy yo'ldoshlar

SpaceX haqida gapirmaslikning iloji yo'q. Ular 10,000 dan ortiq sun'iy yo'ldosh qo'ydi. Olamdagi barcha faol sun'iy yo'ldoshlarning yarmidan ko'pi — faqat Starlink.

Va ular to'xtash niyatida emas.

Shu o'sha tadqiqotga ko'ra, raketa uchirishlarning asosiy qismini SpaceX ta'minlaydi. Global internet zo'r tuyuladi — lekin osmonda nima bo'layotganini hech kim so'ramayapti.

Yaxshi tomoni bormi?

Aytaylik, sovutish effekti yaxshi ko'rinadi. Iqlim o'zgarishi bilan kurashayotgan dunyoda bu yaxshi emasmi?

Lekin olimlar bunga ishonmaydi. Men ham.

Muammo shundaki, tartibsiz tajribalarda natijani tanlab bo'lmaydi. Vulkanlar ham yer yuzini soviydi — lekin ob-havoni buzadi, hosildorlikka zarar yetkazadi. Kosmos changining doimiy sepilishi qanday ta'sir qiladi — bilmaymiz.

Bundan tashqari, faqat chang bilan ham emas. Bir dona Falcon 9 uchirilishi 30 kilo lithium chiqardi. Butun yer yuzida bir kunda chiqadigan miqdordan o'n barobar ko'p. Biz sayyoramizda kimyo tajribasi o'tkazyapmiz.

Yaxshi xabar

Baribir, yaxshi tomonlar ham bor.

Hozircha ta'sir hali kichik. Qaytib bo'lmaydigan nuqtaga yetmadik. Karbonat angidrid kabi bu ifloslanish asrlab to'planmaydi — chang oxir-oqibat tushadi.

Demak, vaqtimiz bor. Hali. Bu imkoniyat abadiy emas — lekin hozir rejalsa, odamlar uni qo'ldan boy bermasligi kerak. Xalqaro darajada raketa ifloslanishini tartibga solish kerak. Bu allaqachon yillar oldin bo'lishi kerak edi.

O'ylab qolgan narsa

Shu kunlari ko'p o'ylayapman. Biz kosmos imkoniyatlariga shunchalik berilib ketdikki, asosiy savolni unutdik: nima yo'qotayotganimizni?

Har bir uchirish iz qoldiradi. Har bir sun'iy yo'ldosh osmon va atmosferani o'zgartiradi.

Bu kosmosni o'rganishni to'xtatish kerak, degani emas. Asla.

Lekin balki, ko'proq qilishdan oldin, nima qilyotganimizni tushunish uchun sekinlashish kerak. Atmosfera muzokara yuritmaydi. Xat ham yozmaydi.

Ba'zan sayyoramizning yaxshi homiysi bo'lish — bu qiyin savollarni berishni to'xtatmaslik demak. Ayniqsa, biror narsa juda "qiziq" ko'ringanda.