Ichki Fotokopiya Falokati
Tasavvur qiling, siz muhim hujjatning nusxasini olishingiz kerak. Lekin nusxa chiqqach, hammasi bir joyga tiqilib qoladi. Natijada — tartibsizlik.
Aynan shunday jarayon tanangizdagi hujayralarda ham sodir bo‘ladi. Har soniyada tanangiz yangi hujayralar yaratadi. Bu jarayonda DNK nusxalanib, keyin ikkiga bo‘linadi. Har bir yangi hujayra o‘z genetik xaritasini oladi.
Lekin ba’zida bu jarayon to‘liq tugamaydi.
Ikki Baravar DNK
Ba’zida hujayra DNKni nusxalab, lekin bo‘linmaydi. Natijada bitta hujayra ichida ikki baravar genetik material yig‘iladi. Buni "butun genomning ikkilanishi" deyishadi.
Bu hujayraga kuch bermaydi. Aksincha, ishini buzadi. U ishdan chiqishi, uxlab qolishi yoki saratonga aylanishi mumkin.
Xatolikning Ikki Yo‘li
Yaponiyadagi Xokkaydo universiteti olimlari shu savolga javob izladilar: xatolik qanday sodir bo‘lishi muhimmi?
Ular ikki asosiy sababni aniqladilar:
Sitokinezning to‘xtashi — hujayra deyarli bo‘linib bo‘lgan, lekin oxirgi lahzada to‘xtab qoladi. Natijada — bitta katta hujayra.
Mitozning sirg‘alib ketishi — hujayra bo‘linishni erta to‘xtatadi. Xromosomalar hali to‘g‘ri joylashmagan bo‘ladi.
Farq Nima?
Olimlar bu hujayralarni kuzatib chiqdilar. Natija kutilmaganda boshqacha chiqdi.
Sitokinez to‘xtashi orqali hosil bo‘lgan hujayralar barqarorroq edi. Ular yaxshi omon qolardi. Sababi — xromosomalar nisbatan tekis taqsimlangan.
Ammo mitoz sirg‘alib ketganda hosil bo‘lgan hujayralarda xromosomalar noto‘g‘ri joylashgan edi. Bu genetik nomutanosiblikka olib kelardi. Ko‘pchilik bunday hujayralar omon qola olmasdi.
Saraton va Davolash
Bu kashfiyot saraton kasalligida muhim. Chunki saraton hujayralarida genomning ikkilanishi tez-tez uchraydi.
Ba’zi dorilar esa bu jarayonni tasodifan kuchaytirishi mumkin. Bu esa kasallikning qaytishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Lekin endi olimlar xromosomalar joylashuvini nazorat qilish orqali zararli hujayralarni yo‘q qilish yo‘llarini izlamoqda.
Xulosa
Professor Ryota Uehara aytishicha, avvalgi tadqiqotlar faqat ikkilanish faktini o‘rgangan. Endi esa bu jarayonning qanday sodir bo‘lishi ham muhimligi ma’lum bo‘ldi.
Bu oddiy savol, lekin u saratonni tushunishda yangi yo‘nalish ochishi mumkin.