Fizika sirlarini ochdi: Kutilmagan burilish
70 yil davomida fizikalar super o‘tkazgichlikni bir xil qoida bilan tushuntirib kelishdi. Bu nazariya Nobel mukofotini olgan, sinovdan o‘tgan. Ammo Fransiyada olimlar ichkariga qarab, yangi rasmni ko‘rdilar. Qoida to‘liq emas ekan!
Eski hikoya: Elektronlar juftlashadi
Super o‘tkazgichlik – bu sehrli hodisa. Ba’zi moddalar mutlaq nolga yaqin sovutilganda, elektr tok to‘siqsiz oqadi. Issiqlik yo‘q, yo‘qotish yo‘q. Nima uchun? Elektronlar juft bo‘lib, erkin harakat qiladi.
1950-yillarda Bardeen, Kuper va Shrifer bu nazariyani yaratdilar. Juftlar mustaqil ishlaydi, deb aytishdi. Nobel oldilar. Lekin bu faqat bir qismi edi.
Yo‘qolgan bo‘lak: Juftlar bir-birini his qiladi
Nazariya juftlanishni tushuntiradi, ammo juftlar orasidagi aloqani emas. Ular mustaqil, deb o‘ylashdi. Raqs maydonida juftlar to‘qnashmasdan qanday harakat qilishini bilmaslik kabi.
Olimlar shubha qilishdi. Lekin ko‘rish uchun yangi usul kerak edi.
Qanday qilib ichini ko‘rdilar?
Parisda Kastler-Brossel laboratoriyasida litiy atomlaridan foydalandilar. Ularni mutlaq noldan bir necha milliard qism daraja yuqori sovutdilar. Atomlar elektronlar kabi harakat qiladi, lekin kattaroq va ko‘rinadi.
Maxsus usul bilan juft atomlarning joylashuvini suratga oldilar. Natija – hayratlanarli!
Kutilmagan raqs: Juftlar masofa saqlaydi
Suratlarda juftlar tasodifiy emas, balki bir-biriga bog‘langan. Har bir juft yaqinlaridan masofa tutib, to‘qnashmaydi. Raqsdagi juftlar kabi – bir-birini his qiladi.
Buning nazariyada yo‘q edi. Rahbar olim Tarik Yefsah dedi: "Eski nazariya tashqaridan ko‘radi. Biz esa ichkariga keng kamerali surat oldik. Raqqoslar bir-biriga e’tibor berayotganini ko‘rdik."
Nega muhim?
Bu kashfiyot xona haroratida super o‘tkazgichlar yaratishga yordam beradi. Hozir ular qimmat sovutgichlar kerak. Oddiy haroratda ishlasa, elektr tarmoqlari, elektronika tubdan o‘zgaradi. Energiya tejamkor bo‘ladi.
Super o‘tkazgichlik qonunlarini to‘liq tushunish shart.
Katta rasm
70 yillik Nobel nazariyasi ham to‘liq emasligini ko‘rsatdi. Ilm – javob topish emas, savollar berish va diqqat bilan qarash.
Kompyuter simulyatsiyasi natijalarni tasdiqladi. Haqiqiy kashfiyot. Texnologiya rivojlanib, kvant dunyosida yangi sirlar ochiladi.
Ilm shunday: har doim yangi qatlam bor.